Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 31

Devanagari script

तपसा महता पार्थ ततस्तुष्टो महेश्वरः । उवाच वचनं काले हर्षयन् भृगुसत्तमम्

Transliteration

tapasā mahatā pārtha tatastuṣṭo maheśvaraḥ | uvāca vacanaṃ kāle harṣayan bhṛgusattamam

Translation

اے پارتھ! عظیم تپسیا سے خوش ہو کر مہیشور نے وقت پر کلام فرمایا، جس سے رشیوں میں افضل بھِرگو شادمان ہو گیا۔

Word by Word

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम् (instrumental singular)

• महता: great
• महता: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्; विशेषणम् (तपसा)

• पार्थ: O Pārtha
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचनम् (vocative singular)

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/ततः (then/thereupon)

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) + तुष्ट (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम् (pleased)

• महेश्वरः: Maheśvara (Great Lord Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; कर्मधारयः (महान् ईश्वरः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्

• वचनम्: words, speech
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्

• काले: at the time
• काले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम् (locative singular)

• हर्षयन्: gladdening
• हर्षयन्: Kriya-visheshana (Participial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु) causative: हर्षय (णिच्)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; शतृ-प्रत्ययान्त-वर्तमानकृदन्तः (present participle: causing to rejoice)

• भृगुसत्तमम्: the best of the Bhṛgus (Bhṛgu)
• भृगुसत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भृगु + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (भृगूणां सत्तमः = best among the Bhṛgus)

Speaker

Narrator (addressing ‘Pārtha’ within the narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha-context

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha

Visual Art Cues

Scene: Maheśvara appears before Bhṛgu after long austerity—radiant, calm, compassionate—speaking at the proper time; Bhṛgu’s face shifts from sorrow to joy.

Characters & Entities

• Pārtha
• Maheśvara (Śiva)
• Bhṛgu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas performed with sincerity bears fruit: Śiva’s grace manifests in timely guidance and restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific location is named in this verse; it is part of the Revā Khaṇḍa narrative sequence.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is highlighted as the efficacious practice for gaining Śiva’s favor.