Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 26

इष्टो गोत्रजनः कश्चिल्लोभेनावृतमानसः । न च द्वैधं परित्यज्य ह्येकं सत्यं भविष्यति

iṣṭo gotrajanaḥ kaścillobhenāvṛtamānasaḥ | na ca dvaidhaṃ parityajya hyekaṃ satyaṃ bhaviṣyati

“لالچ سے ڈھکا ہوا دل رکھنے والا کوئی محبوب رشتہ دار بھی اٹھ کھڑا ہوگا۔ اور جب تک دو رُخی نہ چھوڑی جائے، ایک ہی ثابت قدم سچ قائم نہ ہوگا۔”

इष्टःdear/beloved
इष्टः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootइष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘गोत्रजनः’ इत्यस्य विशेषण
गोत्रजनःa kinsman (of the lineage)
गोत्रजनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगोत्र (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गोत्रस्य जनः)
कश्चित्someone
कश्चित्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम (indefinite pronoun)
लोभेनby greed
लोभेन:
Karana (Instrument/means)
TypeNoun
Rootलोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
आवृतमानसःone whose mind is covered/obscured
आवृतमानसः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootआ-वृ (धातु) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थः—‘आवृतं मानसं यस्य सः’ (bahuvrīhi sense in usage)
not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
and
:
Samuccaya (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात
द्वैधम्duplicity/double-mindedness
द्वैधम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्वैध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
परित्यज्यhaving abandoned
परित्यज्य:
Kriya (Adverbial action)
TypeVerb
Rootपरि-त्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
हिindeed/for
हि:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), कारण/निश्चयार्थ
एकम्one/single
एकम्:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सत्यम्’ इत्यस्य विशेषण
सत्यम्truth
सत्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
भविष्यतिwill be/come to be
भविष्यति:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्/Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Lakṣmī (Ramā Devī) (deduced from context 28–29)

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Scene: A close, intimate scene: a once-beloved kinsman stands with shadowed face and grasping hands, while two paths diverge—one labeled duplicity, the other single truth—Devī’s gaze urging the abandonment of the former.

L
Lakṣmī
G
Gotra (clan)
L
Lobha (greed)
S
Satya (truth)

FAQs

Greed breeds duplicity even among loved ones; truth becomes possible only when inner double-mindedness is renounced.

None explicitly; the verse belongs to the Revā Khaṇḍa narrative frame associated with the Narmadā’s sacred landscape.

No ritual is prescribed; the focus is on moral conduct—truthfulness and freedom from greed.