Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 59

Devanagari script

तत्रस्थां पूजयेद्देवीं स्नातुकामां सरस्वतीम् । नमो नमस्ते देवेशि ब्रह्मदेहसमुद्भवे

Transliteration

tatrasthāṃ pūjayeddevīṃ snātukāmāṃ sarasvatīm | namo namaste deveśi brahmadehasamudbhave

Translation

وہاں موجود دیوی سرسوتی کی—جو غسل کی خواہش رکھتی ہیں—پوجا کرے، اور یوں کہے: ‘نمو نمستے، اے دیویشوری! اے برہما کے جسم سے ظہور پانے والی!’

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण-भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb of place)

• स्थाम्: standing/being there
• स्थाम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषणम् (past participle sense ‘standing’), स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘देवीं’ विशेषयति

• पूजयेत्: should worship
• पूजयेत्: Kriya (Predicate action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्, परस्मैपदम्

• देवीम्: the goddess
• देवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• स्नातु-कामाम्: desiring to bathe
• स्नातु-कामाम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्नातु (स्ना-धातोः तुमुन्/infinitive) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (तुमुनन्त-पूर्वपद); स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘देवीं’ विशेषयति

• सरस्वतीम्: Sarasvatī
• सरस्वतीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; ‘देवीम्’ apposition

• नमः: salutation
• नमः: Sambodhana-prayoga (Salutation formula)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: निपात-प्रायम् अव्ययम् (interjection/particle of salutation)

• नमः: salutation
• नमः: Sambodhana-prayoga (Salutation formula)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: निपात-प्रायम् अव्ययम् (repetition for emphasis)

• ते: to you / of you (in ‘namo te’)
• ते: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive) एकवचनम् (enclitic)

• देवेशि: O goddess, ruler of the gods
• देवेशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ईशि/ईश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (‘देवानाम् ईशी’); स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• ब्रह्म-देह-समुद्भवे: O (she) who arose from Brahmā’s body
• ब्रह्म-देह-समुद्भवे: Sambodhana (Address qualifier/सम्बोधन-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + देह (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समासः; स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; ‘देवेशि’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarasvatī-sannidhi at Revā-tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: On a riverbank shrine, Sarasvatī is invoked as a bathing-desired goddess: white-robed, veena-bearing, seated on a lotus, with Brahmā’s aura implied; a pilgrim offers flowers and water with folded hands.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Brahmā
• Daśāśvamedha-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is completed by reverent address (stuti) and worship of the presiding divine presence of the tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Daśāśvamedha-tīrtha, where Sarasvatī is said to be present.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship Sarasvatī on-site and recite a salutation acknowledging her as Deveśī and Brahmā-born.