Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 55

Devanagari script

उपोष्य रजनीं तां तु सम्पूज्य त्रिपुरान्तकम् । राजन्निष्कल्मषा यान्ति श्वोभूते शाश्वतं पदम्

Transliteration

upoṣya rajanīṃ tāṃ tu sampūjya tripurāntakam | rājanniṣkalmaṣā yānti śvobhūte śāśvataṃ padam

Translation

وہ رات بھر روزہ رکھ کر اور تریپورانتک کی باقاعدہ پوجا کر کے، اے راجن، بے داغ ہو جاتے ہیں؛ اور اگلا دن طلوع ہوتے ہی ابدی مقام پا لیتے ہیں۔

Word by Word

• उपोष्य: having fasted
• उपोष्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: उप + वस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive); उपवासं कृत्वा इत्यर्थः

• रजनीम्: the night
• रजनीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रजनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ताम्: that
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (रजनीम्)

• तु: but/indeed
• तु: Avyaya (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषबोधक-अव्यय (particle)

• सम्पूज्य: having duly worshipped
• सम्पूज्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम् + पूज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive); पूर्वकालिकक्रिया

• त्रिपुरान्तकम्: Tripurāntaka (Śiva, destroyer of Tripura)
• त्रिपुरान्तकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुरान्तक (प्रातिपदिक; त्रिपुर + अन्तक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (त्रिपुरस्य अन्तकः)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• निष्कल्मषाः: free from sin/impurity
• निष्कल्मषाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निष्कल्मष (प्रातिपदिक; निः + कल्मष)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (कल्मषं नास्ति येषाम्)

• यान्ति: go/attain
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• श्वः: tomorrow
• श्वः: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्वः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• भूते: when it has become (i.e., when tomorrow comes)
• भूते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: भू (धातु) → भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् (अहनि/काले)

• शाश्वतम्: eternal
• शाश्वतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शाश्वत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (पदम्)

• पदम्: state/abode
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Daśāśvamedha (contextual)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at a river ghat through the night, lamps flickering; a Śiva-liṅga shrine where Tripurāntaka is worshipped; dawn breaks (‘śvobhūte’) as a radiant purity aura surrounds the devotees.

Characters & Entities

• Tripurāntaka (Śiva)
• Daśāśvamedha-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity (fasting) joined with devotion to Śiva is presented as a potent purifier leading toward the imperishable goal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Daśāśvamedha-tīrtha, where this fast-and-worship observance is praised.

What ritualistic prescription is mentioned?

Fasting through the night (upavāsa) and performing complete worship of Tripurāntaka (Śiva).