Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

तत्र स्नानं च दानं च देवखाते कृतं नृप । अक्षयं तद्भवेत्सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

Transliteration

tatra snānaṃ ca dānaṃ ca devakhāte kṛtaṃ nṛpa | akṣayaṃ tadbhavetsarvamityevaṃ śaṅkaro'bravīt

Translation

اے بادشاہ! وہاں دیوکھات میں کیا گیا غسل اور دیا گیا دان—اس کا پھل اَکشَی، یعنی کبھی نہ گھٹنے والا، ہو جاتا ہے؛ یوں شنکر (شیو) نے فرمایا۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb: ‘there’)

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction ‘and’)

• दानम्: gift, charity
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction ‘and’)

• देवखाते: in the Devakhāta (the gods’ excavation/pool)
• देवखाते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देवखात (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc. sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः: देवानां खातम् = देवखातम् (‘dug by gods’)

• कृतम्: performed/done
• कृतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + कृत (कृदन्त, क्त)
• Form: कृ धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (PPP: ‘done/performed’)

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (Voc. sg.)

• अक्षयम्: imperishable, inexhaustible
• अक्षयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.); विशेषण (predicate adjective)

• तत्: that (act/result)
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• सर्वम्: all (of it)
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); ‘तत्’ इत्यस्य विशेषण

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थक/उद्धरणसूचक (quotative)

• एवम्: in this manner
• एवम्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb ‘in this way’)

• शङ्करः: Śaṅkara (Śiva)
• शङ्करः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Mārkaṇḍeya (quoting Śaṅkara/Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Devakhāta

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira (king)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Śaṅkara) is envisioned declaring the imperishable fruit of bathing and charity at Devakhāta to a royal listener; a sacred water-basin with pilgrims offering gifts nearby.

Characters & Entities

• Devakhāta
• Śaṅkara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity and purification done in a sanctified place become ‘akṣaya’—their merit endures and does not perish.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Devakhāta, associated with Piṅgaleśvara/Piṅgalāvarta.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) and dāna (charity) at Devakhāta.