Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

Devanagari script

दृष्ट्वा कौतूहलं तत्र व्याकुलीकृतमानसम् । वित्रस्तमनसो भूत्वा भयात्सर्वे समास्थिताः

Transliteration

dṛṣṭvā kautūhalaṃ tatra vyākulīkṛtamānasam | vitrastamanaso bhūtvā bhayātsarve samāsthitāḥ

Translation

وہاں کی عجیب ہلچل دیکھ کر سب کے دل بے قرار ہو گئے؛ خوف کے مارے دل لرز اٹھے اور سب لوگ وہیں ساکت کھڑے رہ گئے۔

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial to main action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), धातु: दृश्, अर्थे: ‘seeing/having seen’

• कौतूहलम्: curiosity, wonder
• कौतूहलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कौतूहल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc. sg.)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb of place)

• व्याकुलीकृतमानसम्: with mind made agitated
• व्याकुलीकृतमानसम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्याकुलीकृत + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (कर्मधारय-भावः) ‘व्याकुलीकृतं मानसः यस्य’ इति; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (qualifying neuter noun)

• वित्रस्तमनसः: frightened-minded (they)
• वित्रस्तमनसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वित्रस्त + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष ‘वित्रस्तं मनः येषाम्’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Masculine Nom. pl.; used for persons)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), धातु: भू

• भयात्: from fear
• भयात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन (Ablative sg.)

• सर्वे: all (of them)
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (Masculine Nom. pl.)

• समास्थिताः: stood/assembled
• समास्थिताः: Kriya (Main predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + स्था (धातु)
• Form: कृदन्त: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; धातु: स्था, उपसर्ग: सम्+आ; अर्थ: ‘stood/assembled/settled’

Speaker

Narrator (Purāṇic narration; specific speaker not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha milieu

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A riverside or forest-āśrama scene: pilgrims/attendants suddenly halt, eyes widened; wind stills; light shifts as a divine assembly approaches unseen.

Characters & Entities

• Assembly participants (implicit)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In the presence of the divine, ordinary confidence can dissolve into awe; humility prepares one for grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā Khaṇḍa tīrtha setting where a divine event causes wonder and stillness.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse portrays the inner response (awe, restraint) appropriate to sacred manifestation.