Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 18

Devanagari script

माण्डव्यमृषिमुत्तार्य जयशब्दादिमङ्गलैः । विवाहयित्वा तां कन्यां माण्डव्यर्षिपुंगवः

Transliteration

māṇḍavyamṛṣimuttārya jayaśabdādimaṅgalaiḥ | vivāhayitvā tāṃ kanyāṃ māṇḍavyarṣipuṃgavaḥ

Translation

‘جَے!’ کے مبارک نعروں اور دیگر منگل رسموں کے ساتھ ماندویہ مُنی کو آگے لے جا کر، رشیوں میں برتر ماندویہ نے اس کنیا سے شریعتِ ودھی کے مطابق نکاح کیا۔

Word by Word

• माण्डव्यम्: Māṇḍavya
• माण्डव्यम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: माण्डव्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• ऋषिम्: the sage
• ऋषिम्: Karma (Object/Apposition)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; माण्डव्यम् इति विशेष्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

• उत्तार्य: having rescued / brought out
• उत्तार्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत्-तॄ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-तुल्य (absolutive/gerund in -ya), पूर्वकालिक क्रिया

• जयशब्दादिमङ्गलैः: with auspicious rites beginning with cries of ‘jaya’
• जयशब्दादिमङ्गलैः: Karana (Instrument)
• Type: Noun
• Root: जय (प्रातिपदिक) + शब्द (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + मङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः: (जयशब्द-आदि)-मङ्गल (आदि-तत्पुरुष/बहुव्रीहि-प्राय), ‘जय’ इत्यादि शब्दरूपैः मङ्गलैः

• विवाहयित्वा: having married off / having conducted the marriage
• विवाहयित्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-वाहय् (धातु, causative of √वह)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; णिच्-प्रयोग (causative)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• कन्याम्: the maiden
• कन्याम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; ताम् इति सर्वनामस्य विशेष्य

• माण्डव्यर्षिपुंगवः: the foremost among the Māṇḍavya sages
• माण्डव्यर्षिपुंगवः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: माण्डव्य (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक) + पुंगव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (माण्डव्य-ऋषीणां पुंगवः)

Speaker

Narrator (contextual voice within Revā Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (Narmadā tīrtha-field)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A wedding procession led by sages; cries of ‘Jaya!’ rise as Māṇḍavya, dignified and radiant, takes the maiden’s hand in a Vedic-style marriage setting near a riverbank altar.

Characters & Entities

• Māṇḍavya Ṛṣi
• the maiden (Vajraśūlikā implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is re-established through proper saṃskāra (marriage rite), framed as an auspicious, community-supported restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā/Narmadā sacred sphere remains the setting, though this verse emphasizes saṃskāra rather than a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vivāha-saṃskāra performed with maṅgala rites and jaya-śabda (victory acclamations).