Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 35

Devanagari script

वायुमार्गं गतः सोऽथ कामिन्या सह भारत । अपतन्कुण्डलादीनि यत्र तोये महामुनिः

Transliteration

vāyumārgaṃ gataḥ so'tha kāminyā saha bhārata | apatankuṇḍalādīni yatra toye mahāmuniḥ

Translation

پھر وہ اس دوشیزہ کو ساتھ لیے ہوا کے راستے سے چلا، اے بھارت؛ اور جہاں پانی میں مہامنی موجود تھے، وہاں کان کے کُندل وغیرہ زیورات گر پڑے۔

Word by Word

• वायुमार्गम्: the path of the wind (airway)
• वायुमार्गम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वायु + मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (वायोः मार्गः)

• गतः: gone
• गतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle), कर्तरि प्रयोगः

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमार्थक (then)

• कामिन्या: with the woman (beloved)
• कामिन्या: Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: कामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सह-योगे करणत्वेन

• सह: with
• सह: Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय/उपसर्गसदृश)
• Form: अव्यय; सहार्थक (with)

• भारत: O Bhārata
• भारत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; संबोधन (vocative)

• अपतन्: fell
• अपतन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• कुण्डलादीनि: earrings and the like
• कुण्डलादीनि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुण्डल + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (कुण्डलानि आदीनि च)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Relative location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक सम्बन्धबोधक (where)

• तोये: in the water
• तोये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• महामुनिः: the great sage
• महामुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महान् मुनिः)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Revā Khaṇḍa; specific speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Māṇḍavya-sannidhi on Revā (contextual)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata

Visual Art Cues

Scene: High in the sky, the demon carries the maiden; below, a serene sage by the waters; earrings and ornaments tumble down, catching sunlight as they fall toward the river.

Characters & Entities

• Kāmapramodinī
• Mahāmuni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even amid chaos, signs arise that connect events to saints and sacred places—hinting that adharma cannot fully conceal itself from dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse points to holy waters associated with a great sage, within the Revā/Narmadā sacred setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the mention of the sage and waters foreshadows spiritual agency rather than prescribing a rite.