Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

पुण्यं च रमणीयं च सर्वपापविनाशनम् । कृत्वाहमास्पदं तत्र द्विजसंघसमायुतः

Transliteration

puṇyaṃ ca ramaṇīyaṃ ca sarvapāpavināśanam | kṛtvāhamāspadaṃ tatra dvijasaṃghasamāyutaḥ

Translation

وہاں میں نے ایک ایسے مقام پر—جو پاکیزہ بھی تھا اور دلکش بھی، اور تمام گناہوں کو مٹانے والا تھا—دویجوں کی جماعت کے ساتھ اپنا آستانہ قائم کیا۔

Word by Word

• पुण्यम्: holy/meritorious
• पुण्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• रमणीयम्: delightful/beautiful
• रमणीयम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रमणीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• सर्व-पाप-विनाशनम्: destroyer of all sins
• सर्व-पाप-विनाशनम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + विनाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वेषां पापानां विनाशनम्) विशेषण

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक; धातु: कृ (to do/make)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आस्पदम्: abode/dwelling-place
• आस्पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आस्पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• द्विज-संघ-समायुतः: accompanied by a group of brāhmaṇas
• द्विज-संघ-समायुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + संघ (प्रातिपदिक) + समायुत (प्रातिपदिक/क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषार्थ/सह-भाव (द्विजसंघेन समायुतः = accompanied by an assembly of twice-born) विशेषण

Speaker

Markaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Narmadā-tīra āśrama-sthāna

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: ‘mahābhāga’ interlocutor

Visual Art Cues

Scene: An āśrama is founded on a verdant Narmadā bank: thatched huts, yajña-śālā, smoke from agnihotra, groups of dvijas seated in recitation; the river glitters nearby.

Characters & Entities

• Markaṇḍeya
• Narmadā (context)
• Dvija-saṅgha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is characterized by its sanctity and power to dissolve sin, and by the presence of dharmic communities who uphold it.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A particularly holy, beautiful, sin-destroying spot on/near the Narmadā is described, serving as the setting for the tīrtha’s fuller account.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse highlights choosing a puṇya-sthāna and establishing a dharmic residence/āśrama there.