Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 11

Devanagari script

सहित्वा यातनां सर्वां गत्वा वैवस्वतक्षयम् । विस्तीर्णयातना ये तु लोकमायान्ति चिह्निताः

Transliteration

sahitvā yātanāṃ sarvāṃ gatvā vaivasvatakṣayam | vistīrṇayātanā ye tu lokamāyānti cihnitāḥ

Translation

تمام عذاب سہہ کر اور ویوسوت (یَم) کے دھام تک پہنچ کر، جنہوں نے طویل سزائیں بھگتیں وہ نشان زدہ ہو کر دنیا میں لوٹتے ہیں۔

Word by Word

• सहित्वा: having endured
• सहित्वा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); धातु: सह् (to endure)

• यातनाम्: torment/punishment
• यातनाम्: Karma (Object of सहित्वा/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यातना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• सर्वाम्: all/entire
• सर्वाम्: Karma-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (यातनाम्)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund)

• वैवस्वतक्षयम्: the abode/realm of Vaivasvata (Yama)
• वैवस्वतक्षयम्: Karma (Goal as object with गत्वा/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैवस्वतक्षय (प्रातिपदिक) = वैवस्वत (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वैवस्वतस्य क्षयः)

• विस्तीर्णयातनाः: those with extensive punishments
• विस्तीर्णयातनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विस्तीर्णयातना (प्रातिपदिक) = विस्तीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक) + यातना (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; समासः कर्मधारयः (विस्तीर्णा यातना येषाम्)

• ये: who
• ये: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha-bodhaka (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• लोकम्: the world
• लोकम्: Karma (Destination/object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• आयान्ति: come/return
• आयान्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; उपसर्गः आ

• चिह्निताः: marked/identified
• चिह्निताः: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चिह्नित (कृदन्त-प्रातिपदिक) < चिह्न्/चिह्नय् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (ये)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vaivasvata-kṣaya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A visionary glimpse of Yama’s abode: a stern yet orderly court, souls led after punishments, returning toward the human world with visible marks; the teacher narrates this to the king.

Characters & Entities

• Vaivasvata
• Yama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Suffering in Yama’s realm is not the end; karmic residues still shape the next human birth as recognizable ‘marks’.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this verse focuses on Yama’s domain and karmic consequences rather than a geographical tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it implicitly supports undertaking prāyaścitta and tīrtha practices to avoid such outcomes.