Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 43

Devanagari script

अण्डजस्वेदजातीनां भूतानां सचराचरे । विहितं लोककर्त्ःणां सान्निध्यं ब्रह्मणा मम

Transliteration

aṇḍajasvedajātīnāṃ bhūtānāṃ sacarācare | vihitaṃ lokakartḥṇāṃ sānnidhyaṃ brahmaṇā mama

Translation

انڈے سے اور پسینے سے پیدا ہونے والے جانداروں کے لیے—بلکہ تمام متحرک و ساکن مخلوق کے لیے—عالموں کے خالق برہما نے میری حضوری کو نگہبان و ضابط مقرر فرمایا ہے۔

Word by Word

• अण्डज: egg-born
• अण्डज: सम्बन्ध (in compound)
• Type: Noun
• Root: अण्डज (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक-प्रातिपदिक; समुच्चयार्थे पूर्वपद (compound member)

• स्वेद: sweat-born
• स्वेद: सम्बन्ध (in compound)
• Type: Noun
• Root: स्वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समुच्चयार्थे पूर्वपद (compound member)

• जातीनाम्: of the classes (egg-born and sweat-born)
• जातीनाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: जाति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः: अण्डज + स्वेद + जाति (द्वन्द्व-समाहार/समुच्चय)

• भूतानाम्: of beings
• भूतानाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• सचराचरे: in the moving and non-moving (world)
• सचराचरे: अधिकरण (Locative)
• Type: Adjective
• Root: चर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समासः: स + चर + अचर (द्वन्द्व)

• विहितम्: appointed/ordained
• विहितम्: क्रिया/विधेय (Predicate)
• Type: Verb
• Root: वि+धा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• लोककर्तॄणाम्: of the creators of the worlds
• लोककर्तॄणाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: लोक + कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः: लोकस्य कर्तारः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• सान्निध्यम्: presence/attendance
• सान्निध्यम्: कर्म/विधेय (Object/Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: सान्निध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ब्रह्मणा: by Brahmā
• ब्रह्मणा: करण (Instrument/Agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• मम: of me/my
• मम: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Yama (Vaivasvata, Dharmarāja)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Reva/Narmadā frame implied, not explicit

Visual Art Cues

Scene: Yama proclaims his Brahmā-ordained role, with a subtle cosmic backdrop showing diverse beings—birds (egg-born), insects (sweat-born), humans, animals, and even trees/rocks—under the canopy of law.

Characters & Entities

• Yama
• Brahmā
• Aṇḍaja
• Svedaja
• Carācara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is universal: Yama’s authority is not arbitrary but divinely instituted by Brahmā for all forms of life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named; the verse provides doctrinal grounding for why merit and rites (like śrāddha) are recognized across realms.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it establishes the theological basis for karmic oversight that validates ritual merit.