Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 51

Devanagari script

एतत्पुण्यं पापहरं तीर्थकोटिशताधिकम् । कुसुमेशेति विख्यातं सर्वदेवनमस्कृतम्

Transliteration

etatpuṇyaṃ pāpaharaṃ tīrthakoṭiśatādhikam | kusumeśeti vikhyātaṃ sarvadevanamaskṛtam

Translation

یہ ثواب گناہوں کو مٹانے والا ہے، کروڑوں تیرتھوں کے سینکڑوں سے بھی بڑھ کر؛ ‘کُسومیش’ کے نام سے مشہور ہے اور تمام دیوتاؤں کی طرف سے سجدہ و نمسکار پاتا ہے۔

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम; विशेषण (पुण्यम्)

• पुण्यम्: merit; holy (thing/place)
• पुण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• पापहरम्: removing sin
• पापहरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप + हर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (पुण्यम्)

• तीर्थकोटिशताधिकम्: surpassing crores and hundreds of tīrthas
• तीर्थकोटिशताधिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीर्थ + कोटि + शत + अधिक (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (पुण्यम्); परिमाणवाचक

• कुसुमेश: Kusumeśa (name)
• कुसुमेश: Samjna (Name/संज्ञा)
• Type: Noun
• Root: कुसुम + ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम (संज्ञा)

• इति: thus; called
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यर्थक-निपात (quotative particle)

• विख्यातम्: renowned
• विख्यातम्: Karta (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: वि-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (पुण्यम्/तीर्थम् implied)

• सर्वदेवनमस्कृतम्: worshipped by all gods
• सर्वदेवनमस्कृतम्: Karta (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + देव (प्रातिपदिक) + नमस् + कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

Speaker

Unspecified (Revākhaṇḍa narrator concluding the praise)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kusumeśa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A divine assembly of devas bowing toward a flower-adorned Śiva shrine ‘Kusumeśa’ on a riverbank; the air filled with blossoms, emphasizing ‘Kusuma’.

Characters & Entities

• Kusumeśa
• Sarva-deva (all gods)
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kusumeśa is proclaimed supremely purifying—its sanctity is framed as surpassing countless other tīrthas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kusumeśa-tīrtha (explicitly named).

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; it is a concluding Māhātmya statement emphasizing the tīrtha’s pāpa-hara (sin-removing) power.