Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 30

Devanagari script

महोत्पातसमुद्भूतं नष्टनक्षत्रमण्डलम् । अलातचक्रवत्तूर्णमशेषं भ्रामयंस्ततः

Transliteration

mahotpātasamudbhūtaṃ naṣṭanakṣatramaṇḍalam | alātacakravattūrṇamaśeṣaṃ bhrāmayaṃstataḥ

Translation

عظیم شگونِ بد ظاہر ہوئے؛ ستاروں کا حلقہ مٹ گیا۔ پھر سب کچھ، بغیر کسی استثنا کے، جلتے انگارے کے چکر کی طرح تیزی سے گھومنے لگا۔

Word by Word

• महा-उत्पात-समुद्भूतम्: arisen from a great portent
• महा-उत्पात-समुद्भूतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + उत्पात (प्रातिपदिक) + समुद्भूत (भू धातु, क्त-प्रत्यय; उपसर्ग: सम्+उद्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle)

• नष्ट-नक्षत्र-मण्डलम्: the constellation-circle (sky) with stars destroyed
• नष्ट-नक्षत्र-मण्डलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नष्ट (नश् धातु, क्त) + नक्षत्र (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• अलात-चक्र-वत्: like a firebrand-wheel
• अलात-चक्र-वत्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अलात (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित प्रत्यय)
• Form: उपमानवाचक अव्यय (वत्-प्रत्ययान्त)

• तूर्णम्: swiftly
• तूर्णम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण अव्यय

• अशेषम्: entirely, without remainder
• अशेषम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अशेष (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण अव्यय (सम्पूर्णतावाचक)

• भ्रामयन्: causing to whirl, whirling
• भ्रामयन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु) + णिच् (causative) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), णिजन्त

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय (सम्बन्ध/क्रमवाचक)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha-maṇḍala (contextual)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A darkened sky where the star-circle vanishes; the world spins like a fiery alāta-cakra, with blurred horizons and swirling dust, conveying cosmic disorientation.

Characters & Entities

• Nakṣatras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the seemingly fixed heavens are subject to change; spiritual practice aims at what is unshaken when all cosmic measures dissolve.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This is a cosmic-omen passage within the Revā Khaṇḍa; it does not single out a particular Narmadā ford.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is mentioned; the verse describes ominous phenomena.