Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 96

Devanagari script

प्रसीद देवदेवेश सुप्तमङ्गं प्रबोधय । त्वद्ध्याननिरतो नित्यं त्वद्भक्तिपरमो हरे

Transliteration

prasīda devadeveśa suptamaṅgaṃ prabodhaya | tvaddhyānanirato nityaṃ tvadbhaktiparamo hare

Translation

مہربان ہو، اے دیوتاؤں کے دیوتا! اپنے سوئے ہوئے اَنگ کو بیدار فرما۔ اے ہری! میں نِت تیرے دھیان میں رَت رہتا ہوں اور تیری بھکتی کو سب سے برتر جانتا ہوں—مجھ پر کرپا کر۔

Word by Word

• प्रसीद: be gracious
• प्रसीद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √सद् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• देव-देव-ईश: O lord of the gods
• देव-देव-ईश: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवस्य देवस्य ईशः / देवदेवानाम् ईशः)

• सुप्तम्: sleeping
• सुप्तम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुप्त (कृदन्त; √स्वप् (धातु))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle)

• अङ्गम्: limb/body
• अङ्गम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रबोधय: awaken (it)
• प्रबोधय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √बुध् (धातु) (णिच् causative implied)
• Form: लोट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative) ‘cause to awaken’

• त्वत्-ध्यान-निरतः: (I am) engaged in meditation on you
• त्वत्-ध्यान-निरतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्वत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + ध्यान (प्रातिपदिक) + निरत (कृदन्त; नि + √रम्/√रि?; lexical ‘निरत’ = engaged)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (त्वयि ध्यानं यस्य/त्वद्ध्याने निरतः)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• त्वत्-भक्ति-परमः: (I am) devoted supremely to your devotion
• त्वत्-भक्ति-परमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्वत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक) + परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (त्वद्भक्तौ परमः)

• हरे: O Hari
• हरे: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन

Speaker

A devotee/supplicant addressing Hari (Viṣṇu) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha-maṇḍala

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A temple-like setting by the river: the Lord in a reclining or restful aspect is invoked to ‘awaken’; the devotee, serene yet urgent, holds a lamp, symbolizing awakening of divine presence and inner limb (aṅga) of dharma.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Devadeveśa (epithet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion expressed through constant meditation and heartfelt prayer is presented as the means to draw divine grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within the Revākhaṇḍa frame, the Revā/Narmadā sacred region is implied, though the verse focuses on direct supplication to Hari.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed here; the emphasis is on bhakti (devotion) and dhyāna (meditation).