Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या सोपवासोऽर्चयेच्छिवम् । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम्

Transliteration

tatra tīrthe tu yo bhaktyā sopavāso'rcayecchivam | anivartikā gatistasya rudralokādasaṃśayam

Translation

اور جو اس تیرتھ پر بھکتی کے ساتھ روزہ رکھ کر شِو کی ارچنا کرے—اس کی گتی ناقابلِ واپسی ہو جاتی ہے؛ بے شک وہ رُدر لوک کو پہنچتا ہے۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Adverbial location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb: there)

• तीर्थे: in the sacred ford
• तीर्थे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative (in the tīrtha)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; relative pronoun

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; instrumental (with devotion)

• सोपवासः: observing a fast
• सोपवासः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स-उपवास (प्रातिपदिक; उपसर्ग/समासवत्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘उपवासेन सह’ (with fasting); qualifies यः

• अर्चयेत्: should worship
• अर्चयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्; ‘should worship’

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; object of अर्चयेत्

• अनिवर्तिका: non-returning
• अनिवर्तिका: Karta (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनिवर्तिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; adjective agreeing with गतिः; ‘non-returning/irreversible’

• गतिः: destination/going
• गतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; subject of implied ‘भवति/अस्ति’

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; genitive (of him)

• रुद्रलोकात्: from Rudra’s world (Rudraloka)
• रुद्रलोकात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: रुद्र-लोक (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ‘रुद्रस्य लोकः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः; ablative (from/leading to Rudra’s world—contextually ‘to Rudraloka’ as goal stated via source/limit)

• असंशयम्: without doubt
• असंशयम्: Sambandha (Adverbial modifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: असंशयम् (अव्यय/नपुंसक-प्रायः)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: without doubt)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śiva-tīrtha (implied)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: At the river-tīrtha, a fasting devotee with austere glow offers lamps and bilva to Śiva; above, a luminous path rises toward Rudra’s realm, suggesting ‘anivartikā gati’.

Characters & Entities

• Śiva
• Rudra
• Rudra-loka
• Śiva-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion joined with vrata (fasting) at a sacred Śaiva site is taught to yield the highest, steadfast spiritual destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Śiva-tīrtha discussed in Adhyāya 145 of the Revā-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Upavāsa (fasting) and arcanā/pūjā of Śiva at the tīrtha.