Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

शिवतीर्थे तु यः स्नात्वा जितक्रोधो जितेन्द्रियः । पूजयेत महादेवं सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

Transliteration

śivatīrthe tu yaḥ snātvā jitakrodho jitendriyaḥ | pūjayeta mahādevaṃ so'gniṣṭomaphalaṃ labhet

Translation

جو شِو تیرتھ میں اشنان کرے، غصّہ پر قابو پائے، حواس کو مسخّر کرے اور مہادیو کی پوجا کرے—وہ اگنِشٹوم یَجْن کا پھل پاتا ہے۔

Word by Word

• शिवतीर्थे: in the Śiva sacred ford
• शिवतीर्थे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिव-तीर्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘शिवस्य तीर्थम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः; Locative singular (in the Śiva-tīrtha)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात/समुच्चय-भेदक (particle; ‘but/indeed’)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; relative pronoun (who)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (Gerundial action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘स्नात्वा’ = having bathed

• जितक्रोधः: having conquered anger
• जितक्रोधः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित-क्रोध (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘जितः क्रोधः येन’ इति (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः) — one whose anger is conquered; agrees with यः

• जितेन्द्रियः: having subdued the senses
• जितेन्द्रियः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित-इन्द्रिय (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘जितानि इन्द्रियाणि येन’ — self-controlled; agrees with यः

• पूजयेत: should worship
• पूजयेत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्; ‘should worship’

• महादेवं: Mahādeva (Śiva)
• महादेवं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘महान् देवः’ इति कर्मधारयः; object of पूजयेत

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative pronoun; refers to यः

• अग्निष्टोमफलं: the fruit of the Agniṣṭoma sacrifice
• अग्निष्टोमफलं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्निष्टोम-फल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘अग्निष्टोमस्य फलम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः; object of लभेत्

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्; ‘would obtain/should obtain’

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śiva-tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A restrained pilgrim, calm-faced, having bathed at a riverbank Śiva-tīrtha, offers bilva leaves and water to a liṅga-shrine; subtle aura suggests Agniṣṭoma-like sanctity without a fire-altar.

Characters & Entities

• Śiva
• Mahādeva
• Śiva-tīrtha
• Agniṣṭoma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage merit is amplified by inner discipline; conquering anger and the senses makes worship at a tīrtha equivalent to great Vedic sacrifices.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śiva-tīrtha in the Revā-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bath) at Śiva-tīrtha and pūjā (worship) of Mahādeva, performed with self-control.