Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 77

Devanagari script

अवतीर्णस्त्रिभागेन प्रादुर्भावे तु माथुरे । एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थस्योत्पत्तिकारणम्

Transliteration

avatīrṇastribhāgena prādurbhāve tu māthure | etatte kathitaṃ sarvaṃ tīrthasyotpattikāraṇam

Translation

مَتھُرا میں ظہور کے وقت وہ تین حصّوں کے ساتھ اوتار ہوا۔ یوں اس تیرتھ کی پیدائش کا سبب سب تمہیں بتا دیا گیا۔

Word by Word

• अवतीर्णः: descended
• अवतीर्णः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव√तॄ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि-प्रयोगः (having descended/descended)

• त्रिभागेन: by/with three portions
• त्रिभागेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः भागाः)

• प्रादुर्भावे: at the manifestation/appearance
• प्रादुर्भावे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रादुर्भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपातः

• माथुरे: in Mathurā (Mathura-related)
• माथुरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: माथुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (प्रादुर्भावे)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र द्वितीया (कथितम् इति कर्म)

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; सम्प्रदान (to you)

• कथितम्: has been told
• कथितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कथ् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः (has been told)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (एतत्)

• तीर्थस्य: of the sacred ford/pilgrimage place
• तीर्थस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• उत्पत्ति-कारणम्: the cause of origin
• उत्पत्ति-कारणम्: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: उत्पत्ति (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उत्पत्तेः कारणम्)

Speaker

Narrator (Purāṇic narration concluding the tīrtha-origin account)

Tirtha Mahatmya

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: A narrator concludes the origin-story: a luminous threefold manifestation connected to Mathurā, with the tīrtha’s waters shimmering as if reflecting that avatāra-light.

Characters & Entities

• Mathurā
• Tīrtha (sacred ford)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places are sanctified through divine manifestation; knowing a tīrtha’s origin strengthens श्रद्धा (faith) and right practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse concludes the origin-story of the tīrtha associated with the Yodhanīpura–Balakeśava context, linked to Mathurā’s manifestation.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription here; it serves as a narrative closure to the tīrtha’s origin (utpatti).