Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 54

Devanagari script

वसिष्ठं च महाभागमित्येते सप्त मानसाः । इत्येते ब्राह्मणाः सप्त पुराणे निश्चयं गताः

Transliteration

vasiṣṭhaṃ ca mahābhāgamityete sapta mānasāḥ | ityete brāhmaṇāḥ sapta purāṇe niścayaṃ gatāḥ

Translation

اور نہایت بابرکت وَسِشٹھ—یہی سات منس-جات رِشی ہیں۔ یوں پورانک روایت میں یہی سات برہمن قطعی طور پر ثابت و قائم مانے گئے ہیں۔

Word by Word

• वसिष्ठम्: Vasiṣṭha
• वसिष्ठम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• महाभागम्: the greatly venerable
• महाभागम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः ‘महान् भागः यस्य’ (अर्थतः ‘महाभाग’ = ‘very fortunate/venerable’), विशेषणम् (वसिष्ठम् इति)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• सप्त: seven
• सप्त: Visheshana (Numeral qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या-शब्दः; पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनार्थे (एते इति)

• मानसाः: mind-born
• मानसाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (एते)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• ब्राह्मणाः: Brahmins/sages
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अप्पोजिशन (एते)

• सप्त: seven
• सप्त: Visheshana (Numeral qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या-शब्दः; पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनार्थे (ब्राह्मणाः)

• पुराणे: in the Purāṇa
• पुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• निश्चयम्: certainty/decision
• निश्चयम्: Karman (Result/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निश्चय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative of goal/state)

• गताः: have attained/reached
• गताः: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि प्रयोगः

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: the seven sages appear as a complete set—Marīci, Atri, Aṅgiras, Pulastya, Pulaha, Kratu, Vasiṣṭha—arrayed like a constellation; Kṛṣṇa or narrator gestures as if enumerating them; a subtle cosmic backdrop suggests ‘mānasa’ origin.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Saptarṣi
• Brahmā (implied by 'mānasāḥ')

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverence for the primordial sages safeguards tradition; Purāṇic memory anchors dharma through recognized lineages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā/Narmadā sacred landscape, where the presence and remembrance of ṛṣis heighten the sanctity of rites.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed here; it establishes the authoritative identity of the seven sages who are to be honored.