Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 49

Devanagari script

पूर्वं दत्ता स्वयं देव जानकी जनकेन वै । मया प्रदत्ता देवेश रुक्मिणी तव केशव

Transliteration

pūrvaṃ dattā svayaṃ deva jānakī janakena vai | mayā pradattā deveśa rukmiṇī tava keśava

Translation

پہلے، اے پروردگار، جنک نے خود جانکی کو عطا کیا تھا۔ اسی طرح، اے دیوتاؤں کے اِیشور، میں نے رُکمِنی کو آپ کے سپرد کیا ہے، اے کیشو۔

Word by Word

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्वम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: ‘formerly/earlier’)

• दत्ता: given
• दत्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• स्वयम्: herself
• स्वयम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, आत्मवाचक (reflexive adverb: ‘oneself’)

• देव: O Lord
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• जानकी: Jānakī (Sītā)
• जानकी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जानकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• जनकेन: by Janaka
• जनकेन: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जनक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय, निश्चयार्थक (emphatic particle)

• मया: by me
• मया: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (3rd), एकवचन

• प्रदत्ता: given (handed over)
• प्रदत्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-दा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• देवेश: O lord of the gods
• देवेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव-ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानाम् ईशः)

• रुक्मिणी: Rukmiṇī
• रुक्मिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन

• केशव: O Keśava
• केशव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

Speaker

Rukma

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata (context)

Visual Art Cues

Scene: Rukma speaks diplomatically, citing Janaka’s giving of Jānakī as precedent, then acknowledges giving Rukmiṇī to Keśava—restoring order after conflict.

Characters & Entities

• Rukma
• Keśava (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
• Rukmiṇī
• Jānakī (Sītā)
• Janaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld by rightful giving and consent—marriage is framed as a sacred, accountable act aligned to divine order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse references Itihāsa figures (Sītā–Janaka) to validate dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly points to kanyādāna (giving the bride) as a dhārmic act, though no procedural details are stated here.