Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22

Devanagari script

विशनाद्विष्णुरित्युक्तः सर्वदेवमयो महान् । भासनाद्गमनाच्चैव भगसंज्ञा प्रकीर्तिता

Transliteration

viśanādviṣṇurityuktaḥ sarvadevamayo mahān | bhāsanādgamanāccaiva bhagasaṃjñā prakīrtitā

Translation

چونکہ وہ ‘داخل ہو کر پھیل جاتا ہے’ اس لیے اسے وِشنو کہا گیا ہے—وہ عظیم جو سب دیوتاؤں کا جامع ہے۔ اور چمکنے اور حرکت کے سبب ‘بھگ’ کی سنجیا (نام) کیرتی سے بیان کی گئی ہے۔

Word by Word

• विशनात्: from entering/pervading
• विशनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: विशन (प्रातिपदिक; ‘विश्’ धातोः भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचनम्

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक अव्यय (quotative particle)

• उक्तः: is called/said
• उक्तः: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्मणि (is said/called)

• सर्वदेवमयः: consisting of all gods
• सर्वदेवमयः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः (consisting of all gods)

• महान्: great
• महान्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• भासनात्: from shining/illumining
• भासनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: भासन (प्रातिपदिक; ‘भास्’ धातोः भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी, एकवचनम्

• गमनात्: from going/moving
• गमनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: गमन (प्रातिपदिक; ‘गम्’ धातोः भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)

• भगसंज्ञा: the designation ‘Bhaga’
• भगसंज्ञा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भग (प्रातिपदिक) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (name ‘Bhaga’)

• प्रकीर्तिता: is proclaimed
• प्रकीर्तिता: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-कीर्त् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्मणि (is proclaimed)

Speaker

Śiva (deduced from immediate continuation where Mahādeva addresses Devī)

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: sages explaining the meanings of ‘Viṣṇu’ and ‘Bhaga’ while a luminous deity-form subtly permeates the cosmos; symbols of motion (wind, flowing river, orbiting sun) and light (rays, halo).

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Bhaga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine names encode theology: Viṣṇu as all-pervading and all-god-inclusive; Bhaga as the radiant, dynamic presence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā-kṣetra context (Narmadā region) frames the teaching; the verse itself is a name-explanation rather than a site eulogy.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it encourages nāma-japa and contemplative understanding of divine epithets.