Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 8

Devanagari script

अग्निहोत्रसहस्रस्य यत्फलं प्राप्यते बुधैः । समं तद्वेदविदुषा तीर्थे सोमस्य तत्फलम्

Transliteration

agnihotrasahasrasya yatphalaṃ prāpyate budhaiḥ | samaṃ tadvedaviduṣā tīrthe somasya tatphalam

Translation

دانشمندوں کو ہزار اگنی ہوتروں کے انجام دینے سے جو پھل ملتا ہے، سوما کے تیرتھ میں وید کے جاننے والے کو وہی برابر پھل حاصل ہوتا ہے؛ ایسا ہے اس مقام کا پُنّیہ۔

Word by Word

• अग्निहोत्रसहस्रस्य: of a thousand Agnihotra rites
• अग्निहोत्रसहस्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अग्निहोत्र (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अग्निहोत्राणां सहस्रम्); नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन

• यत्: which
• यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम; विशेषण (qualifies फलम्)

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• प्राप्यते: is obtained
• प्राप्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु; √आप् प्राप्तौ)
• Form: लट्-लकार; प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive: “is obtained”)

• बुधैः: by the wise
• बुधैः: Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: बुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; बहुवचन

• समम्: equally
• समम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (used adverbially: “equally”)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (qualifies फलम् understood / तत्फलम्)

• वेदविदुषा: by a knower of the Veda
• वेदविदुषा: Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + विद्वस् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वेदं विद्वान्); पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; एकवचन

• तीर्थे: at the tīrtha
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• सोमस्य: of Soma
• सोमस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (qualifies फलम्)

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Soma-tīrtha (within Revā-khaṇḍa)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A luminous riverbank tīrtha with a Soma emblem; in the foreground a Veda-knower stands in prayer/recitation posture; in the background, faint symbolic rows of Agnihotra fires appear like a vision, indicating ‘sahasra-agnihotra’ equivalence.

Characters & Entities

• Agnihotra
• Soma
• Somatīrtha
• Veda-vid

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A consecrated tīrtha can confer immense spiritual fruit, comparable to major Vedic sacrifices, especially for those grounded in Vedic life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Somatīrtha—Soma’s sacred ford—praised as equal in fruit to a thousand Agnihotra rites.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse highlights the result (phala) of being at Somatīrtha; it implies pilgrimage and tīrtha-sevā by a Veda-knower yields extraordinary merit.