Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

पादुकोपानहौ छत्रं वस्त्रकम्बलवाजिनः । यो दत्ते विप्रमुख्याय तस्य तत्कोटिसंमितम्

Transliteration

pādukopānahau chatraṃ vastrakambalavājinaḥ | yo datte vipramukhyāya tasya tatkoṭisaṃmitam

Translation

جو کوئی کسی معزز برہمن کو پادوکا یا جوتے، چھتری، کپڑے، کمبل یا گھوڑا دان کرے، اس کا پُنّیہ کروڑوں کے برابر شمار ہوتا ہے۔

Word by Word

• पादुक: sandals
• पादुक: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पादुका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (contextually object-list); द्विवचन/बहुवचन-समुच्चयार्थ (as item in list)

• उपानहौ: shoes
• उपानहौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उपानह् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; द्विवचन (dual: “a pair of shoes”)

• छत्रम्: umbrella
• छत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: छत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• वस्त्रकम्बलवाजिनः: garments, blankets, and horses
• वस्त्रकम्बलवाजिनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वस्त्र (प्रातिपदिक) + कम्बल (प्रातिपदिक) + वाजिन् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन (collective list: garments, blankets, horses)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• दत्ते: gives
• दत्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु; √दा दाने)
• Form: लट्-लकार (Present/Indicative); प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद (दत्ते)

• विप्रमुख्याय: to a foremost Brahmin
• विप्रमुख्याय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विप्रमुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (विप्राणां मुख्यः); पुंलिङ्ग; चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th); एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th); एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (qualifies कोटिसंमितम्)

• कोटिसंमितम्: equal to a crore (in merit/value)
• कोटिसंमितम्: Karma (Predicate complement/कर्म-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + संमित (कृदन्त; √मा माने + सम् + क्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (कोट्या संमितम् = “measured by a crore”); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Soma-tīrtha (within Revā-khaṇḍa)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim-donor presents sandals, an umbrella, folded garments, a blanket, and a bridled horse to an honored brāhmaṇa near a riverbank shrine; attendants witness the formal handover with water-libation gesture.

Characters & Entities

• Vipra (Brāhmaṇa)
• Dāna (charity)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Supporting the learned and virtuous through practical gifts is a powerful form of dharma, especially when done in a tīrtha context.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader passage praises Somatīrtha; the dāna described is understood as performed there for multiplied merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Give useful items—footwear, umbrella, clothing, blankets, and even a horse—to a worthy brāhmaṇa (vipra-mukhya).