Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 11

Devanagari script

ततः स्मार्तं विवाहाग्निं श्रौतं वा पूजयेत्क्रमात् । प्रतिग्रहधनो भूत्वा दम्भलोभविवर्जितः

Transliteration

tataḥ smārtaṃ vivāhāgniṃ śrautaṃ vā pūjayetkramāt | pratigrahadhano bhūtvā dambhalobhavivarjitaḥ

Translation

اس کے بعد وہ ترتیب سے اسمارتی رسم کے نکاحی آگ کی، یا شروت آگ کی بھی، مقررہ طریقے سے پوجا کرے؛ ہدیوں سے ملے مال پر گزر کرے مگر ریاکاری اور لالچ سے پاک رہے۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Temporal/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (thereafter)

• स्मार्तम्: smārta (based on smṛti)
• स्मार्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्मार्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषणम्

• विवाह-अग्निम्: the marriage fire
• विवाह-अग्निम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विवाह (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular)

• श्रौतम्: śrauta (based on śruti)
• श्रौतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रौत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय, विकल्पार्थक निपात (or)

• पूजयेत्: should worship
• पूजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• क्रमात्: in order, gradually
• क्रमात्: Kriya-visheshana (Manner/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-एकवचन रूपेण अव्ययीभूत (Ablative used adverbially); क्रियाविशेषण (in due order)

• प्रतिग्रह-धनः: having wealth from gifts/acceptance
• प्रतिग्रह-धनः: Karta-anvaya (Subject attribute/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रतिग्रह (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (धनवान् अर्थे)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• दम्भ-लोभ-विवर्जितः: free from hypocrisy and greed
• दम्भ-लोभ-विवर्जितः: Karta-anvaya (Subject attribute/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दम्भ (प्रातिपदिक) + लोभ (प्रातिपदिक) + विवर्जित (वर्ज् धातोः वि-उपसर्ग + क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā context (general)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A gṛhastha brāhmaṇa tending the sacred fire with ladle and offerings; a donor offers alms; the brāhmaṇa’s demeanor is humble, free of ostentation.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Smārta
• Śrauta
• Agni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual life must be joined to moral purity: worship of sacred fire is upheld, while greed and show are rejected.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly praised; the verse focuses on household ritual discipline within the Revā Khaṇḍa context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Regular honoring of the vivāhāgni (Smārta) and/or Śrauta fire in due order, alongside ethical restraint.