Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

तत्र तीर्थे जितक्रोधश्चचार विपुलं तपः । दुश्चरं मौनमास्थाय ह्यशक्यं देवदानवैः

Transliteration

tatra tīrthe jitakrodhaścacāra vipulaṃ tapaḥ | duścaraṃ maunamāsthāya hyaśakyaṃ devadānavaiḥ

Translation

اسی تیرتھ پر، غضب کو فتح کر کے اُس نے بہت بڑا تپسیا کیا؛ اور سخت مَون ورت اختیار کیا—ایسا آچرن جو دیوتاؤں اور دانَووں کے لیے بھی ناممکن ہے۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb)

• तीर्थे: at the sacred ford/place
• तीर्थे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• जितक्रोधः: having conquered anger
• जितक्रोधः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त) + क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुष (क्रोधः जितः यस्य सः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (कर्ता)

• चचार: performed/practised
• चचार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• विपुलम्: abundant, great
• विपुलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (तपः)

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• दुश्चरम्: hard to practise
• दुश्चरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुस् (उपसर्ग/अव्यय) + चर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (दुष् + चरम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (मौनम्)

• मौनम्: silence (vow of silence)
• मौनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मौन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• आस्थाय: having undertaken
• आस्थाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: आ-स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having undertaken/observed’

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ

• अशक्यम्: impossible (to do)
• अशक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ + शक्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: शक् (धातु) से ‘शक्य’ (यत्/तव्यत्-भाव), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (मौनम्)

• देवदानवैः: by gods and demons
• देवदानवैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देव + दानव (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्व (देवाश्च दानवाश्च), पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: On a quiet riverbank, Janārdana sits in deep tapas, eyes lowered, hand in jñāna-mudrā; the atmosphere is hushed, as if even devas and dānavas cannot match this vow of silence.

Characters & Entities

• Devas
• Dānavas
• Tīrtha (Mahāpātaka-nāśana context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner discipline—especially conquering anger—empowers tapas; vows like silence are praised as potent means of purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha introduced in Adhyāya 110 as Mahāpātaka-nāśana, near Cakratīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) and mauna-vrata (vow of silence), grounded in jitakrodha (mastery over anger).