Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 83
Devanagari script
निर्वृक्षौषधगुल्मं च तृणवीरुद्विवर्जितम् । अनावृष्टिहतं सर्वं भूमण्डलमभूद्भृशम्
Transliteration
nirvṛkṣauṣadhagulmaṃ ca tṛṇavīrudvivarjitam | anāvṛṣṭihataṃ sarvaṃ bhūmaṇḍalamabhūdbhṛśam
Translation
سارا بھومَنڈل سخت قحطِ باراں سے بری طرح متاثر ہوا—درختوں، جڑی بوٹیوں اور جھاڑیوں سے خالی، اور گھاس و بیل بوٹوں سے بھی محروم۔
Word by Word
निर्वृक्षौषधगुल्मम्devoid of trees, herbs, and shrubs
निर्वृक्षौषधगुल्मम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् + वृक्ष + औषध + गुल्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नञ्/निर्-पूर्वक तत्पुरुष (वृक्ष-औषध-गुल्मैः रहितम्)
चand
च:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)
तृणवीरुद्विवर्जितम्deprived of grasses and creepers
तृणवीरुद्विवर्जितम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृण + वीरुध् + विवर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष (तृणवीरुद्भ्यां विवर्जितम्); विवर्जित = वि+√वृज्/√वर्ज् (to avoid) क्त
अनावृष्टिहतम्stricken by drought (lack of rain)
अनावृष्टिहतम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन् + आवृष्टि + हत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नञ्-तत्पुरुष (आवृष्ट्या रहितया हतम् = struck by lack of rain)
सर्वम्all (of it)
सर्वम्:
Visheshya (Qualified noun/विशेष्य)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
भूमण्डलम्the earth-sphere, the whole land
भूमण्डलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भूमेः मण्डलम्)
अभूत्became, was
अभूत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
भृशम्exceedingly, greatly
भृशम्:
Adhikarana (Manner/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (intensifier)
Speaker
Unspecified narrator within Revā Khaṇḍa
Tirtha Mahatmya
Tirtha: null
Type: null
Skanda Dialogue
Listener: null
Visual Art Cues
Scene: A treeless, herb-less plain; empty thickets; no grass; the ground fissured; a few skeletal branches; the horizon shimmers with heat.
FAQs
The verse warns that when cosmic order declines, the natural world withers—prompting a return to dharma and sacred remembrance.
No particular tīrtha is named in this verse.
None.