Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 53

Devanagari script

भवभारार्तजन्तूनां रेवातीरनिवासिनाम् । भर्गश्च भगवांश्चैव भवभीतिविभेदनौ

Transliteration

bhavabhārārtajantūnāṃ revātīranivāsinām | bhargaśca bhagavāṃścaiva bhavabhītivibhedanau

Translation

دنیاوی وجود کے بھاری بوجھ سے رنجیدہ مخلوقات کے لیے، خصوصاً ریوا کے کناروں پر بسنے والوں کے لیے، بھَرگ (شیو) اور بھگوان (وشنو) — یہی دو ہستیاں سنسار کے خوف کو چیر کر توڑ دیتی ہیں۔

Word by Word

• भवभारार्तजन्तूनाम्: of creatures afflicted by the burden of worldly existence
• भवभारार्तजन्तूनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक) + भार (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त/प्रातिपदिक) + जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; समासः—बहुपद-तत्पुरुषः (भवस्य भारः तेन आर्ताः जन्तवः)

• रेवातीरनिवासिनाम्: of the dwellers on the bank of the Revā
• रेवातीरनिवासिनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रेवा (प्रातिपदिक) + तीर (प्रातिपदिक) + निवासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; समासः—सप्तमी-तत्पुरुषः (रेवातीर-निवासिनः)

• भर्गः: Bharga (a name of Śiva)
• भर्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात (emphatic particle: 'indeed/only')

• भवभीतिविभेदनौ: the two who destroy fear of worldly existence
• भवभीतिविभेदनौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भव (प्रातिपदिक) + भीति (प्रातिपदिक) + विभेदन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), द्विवचन; समासः—तत्पुरुषः (भव-भीतेः विभेदनौ) विशेषण (भर्गः, भगवान्)

Speaker

Deductively: Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Weary beings carrying heavy loads (symbolic saṃsāra-bhāra) arrive at the Revā riverbank; Śiva as Bharga and Viṣṇu as Bhagavān stand as compassionate guardians, splitting a dark cloud of fear with light.

Characters & Entities

• Revā (Narmadā)
• Bharga (Śiva)
• Bhagavān (Viṣṇu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

At the Revā-tīra, devotion to Śiva (Bharga) and the Lord (Viṣṇu) breaks the fear born of saṃsāra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā-tīra—the sacred banks of the Revā/Narmadā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the implied practice is worshipful reliance on Bharga (Śiva) and Bhagavān (Viṣṇu) at Revā-tīra.