Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 51

Devanagari script

मा धेहि गर्वं कीनाश हास्यं यास्यसि पीडयन् । प्राणिनं सर्वशरणं तद्भावि शरणं तव

Transliteration

mā dhehi garvaṃ kīnāśa hāsyaṃ yāsyasi pīḍayan | prāṇinaṃ sarvaśaraṇaṃ tadbhāvi śaraṇaṃ tava

Translation

اے بخیل! غرور نہ کر؛ کسی جاندار کو ستاتے ہوئے تو ہنسی کا نشانہ بنے گا۔ جو سب مخلوقات کی پناہ ہے، آخرکار وہی تیری پناہ بنے گا۔

Word by Word

• मा: do not
• मा: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय; लोट्/विधिलिङ्-निषेध (prohibitive particle)

• धेहि: place/put
• धेहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धा (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• गर्वम्: pride
• गर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• कीनाश: O farmer (ploughman)
• कीनाश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कीनाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन

• हास्यम्: ridicule/laughter
• हास्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• यास्यसि: you will go
• यास्यसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• पीडयन्: tormenting
• पीडयन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पीडयत् (कृदन्त; √पीड्)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (concomitant action: 'while tormenting')

• प्राणिनम्: a living being
• प्राणिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• सर्वशरणम्: refuge of all
• सर्वशरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वेषां शरणम्) विशेषण (प्राणिनम्)

• तद्भावि: that which will be (future)
• तद्भावि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम) + भाविन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तत् भवति इति/तद्भावि) विशेषण (शरणम्)

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Deductively: Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-khaṇḍa (general)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A proud miser humiliating a weak being is shown becoming an object of ridicule; in contrast, the compassionate path leads to the sheltering presence of the universal Refuge, hinted as a radiant deity beyond the scene.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pride and cruelty degrade a person; humility and compassion align one with the ultimate refuge of all beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse belongs to the Revā Khaṇḍa discourse; the site-context is the Revā-tīra though the teaching is ethical.

What ritualistic prescription is mentioned?

A behavioral discipline: avoid pride and do not harm living beings (ahiṃsā implied).