Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

Devanagari script

कामेन स्थापितः शम्भुरेतस्मात्कामदो नृप । सोपानः स्वर्गमार्गस्य पृथिव्यां मन्मथेश्वरः

Transliteration

kāmena sthāpitaḥ śambhuretasmātkāmado nṛpa | sopānaḥ svargamārgasya pṛthivyāṃ manmatheśvaraḥ

Translation

اے نرپ! یہاں کام دیو کے وسیلے سے شَمبھو کی پرتِشٹھا ہوئی؛ اسی لیے وہ کامنا دینے والے ہیں۔ زمین پر یہ منمتھیشور سُورگ کے مارگ کی سیڑھی ہے۔

Word by Word

• कामेन: by Kāma (desire/Manmatha)
• कामेन: Karana (Instrument/Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• स्थापितः: was established/installed
• स्थापितः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: णिच्-प्रत्यय (causative) + क्त-प्रत्यय कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘caused to be established/placed’

• शम्भुः: Śambhu (Śiva)
• शम्भुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एतस्मात्: from this
• एतस्मात्: Apadana (Source/अपाादान)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• कामदः: giver of desires
• कामदः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम-द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (कामं ददाति इति)

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• सोपानः: a stair/step
• सोपानः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सोपान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वर्गमार्गस्य: of the path to heaven
• स्वर्गमार्गस्य: Sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग-मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; तत्पुरुष (स्वर्गस्य मार्गः)

• पृथिव्याम्: on earth
• पृथिव्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• मन्मथेश्वरः: Manmatheśvara
• मन्मथेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्मथ-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मन्मथस्य ईश्वरः)

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced from immediate continuation in Adhyāya 103)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Manmatheśvara (Ēraṇḍī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa/rājan)

Visual Art Cues

Scene: Kāma (Manmatha) is shown establishing or venerating a Śiva-liṅga that becomes Manmatheśvara; the shrine is depicted as a luminous staircase/pathway rising toward heavenly realms.

Characters & Entities

• Kāma
• Manmatha
• Śambhu
• Śiva
• Manmatheśvara
• Svarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A consecrated Śiva-liṅga at a famed tīrtha can grant worldly boons while also elevating one spiritually.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Manmatheśvara (connected with Ēraṇḍī/Revā-khaṇḍa sacred landscape).

What ritualistic prescription is mentioned?

No detailed ritual is specified; the verse highlights the site’s kāmada (wish-fulfilling) potency.