Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 52

Devanagari script

पुनर्जन्म पुनः स्वर्गे पुनर्घोरे च रौरवे । ये पुनर्देवमीशानं भवं भक्तिसुसंस्थिताः

Transliteration

punarjanma punaḥ svarge punarghore ca raurave | ye punardevamīśānaṃ bhavaṃ bhaktisusaṃsthitāḥ

Translation

پھر جنم، پھر سُورگ، اور پھر ہولناک رَورَو—یہی اُن کی واپسی ہے جو بار بار لوٹتے رہتے ہیں؛ مگر جو اِیشان، بھَو پرمیشور، کی بھکتی میں مضبوطی سے قائم ہیں وہ بلند تر راہ پا لیتے ہیں۔

Word by Word

• पुनः: again
• पुनः: None
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• जन्म: birth
• जन्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विषय/उद्देश्य-निर्देश (nominal clause item)

• पुनः: again
• पुनः: None
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• स्वर्गे: in heaven
• स्वर्गे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे

• पुनः: again
• पुनः: None
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• घोरे: dreadful
• घोरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying raurave)

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक

• रौरवे: in Raurava (hell)
• रौरवे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रौरव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे (name of a hell)

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्ता

• पुनः: again
• पुनः: None
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object; apposition with īśānam)

• ईशानम्: Īśāna, the Lord
• ईशानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object)

• भवम्: Bhava (Śiva)
• भवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object; name of Śiva)

• भक्तिसुसंस्थिताः: well-established in devotion
• भक्तिसुसंस्थिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भक्ति + सु + सम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: समासः: भक्त्या सुसंस्थिताः (उपपद-तत्पुरुष; ‘well-established in devotion’); भूतकृत् (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (of ye)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (contextual attribution within Āvantya/Revā narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Three contrasted panels: (1) rebirth scene, (2) celestial svarga enjoyment fading into descent, (3) terrifying Raurava imagery; beside them a steadfast devotee before an Īśāna/Bhava emblem, ascending a luminous path beyond the wheel.

Characters & Entities

• Īśāna (Śiva)
• Bhava (Śiva)
• Raurava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Heaven and hell are still within the cycle; steadfast devotion to Śiva (Īśāna/Bhava) is presented as the liberating orientation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly the Revā/Narmadā region, where Śiva-bhakti is praised as a direct means to transcend saṃsāra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is listed in this verse; it contrasts cyclic outcomes with the stability of bhakti.