Mantra 46
Rishi: Anukramaṇī-style attribution uncertain in isolation; transmitted in Śukla ritual collections
Devata: Indrāgnī (with Vasus-Rudras-Ādityas as supporting divine classes)
Chandas: Triṣṭubh (by structure and cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
ये न॑: स॒पत्ना॒ अप॒ ते भ॑वन्त्विन्द्रा॒ग्निभ्या॒मव॑ बाधामहे॒ तान् । वस॑वो रु॒द्रा आ॑दि॒त्या उ॑परि॒स्पृशं॑ मो॒ग्रं चेत्ता॑रमधिरा॒जम॑क्रन्
Transliteration
yé naḥ sapatnā́ ápa té bhavantu indrāgníbhyām áva bādhāmahe tā́n | vásavo rudrā́ ādityā́ uparispṛ́śaṃ ugráṃ céttāram adhirā́jam akran
Translation
Let those who are our rivals be far away; by Indra and Agni we thrust them down. The Vasus, Rudras, and Ādityas have made (him) a fierce over-reaching watcher, an over-king—(yet) to be repelled from us.
Padapatha (Word Analysis)
ये । नः । सपत्नाः । अप । ते । भवन्तु । इन्द्राग्निभ्याम् । अव । बाधामहे । तान् । वसवः । रुद्राः । आदित्याः । उपरिस्पृशम् । उग्रम् । चेत्तारम् । अधिराजम् । अक्रन्
Word by Word
येwho (those who)
ये:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
नःof us / our
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
सपत्नाःrivals, enemies
सपत्नाः:
Kartā
TypeNoun
Rootसपत्न (प्रातिपदिक)
अपaway
अप:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/निपात)
तेthey
ते:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
भवन्तुlet (them) be / become
भवन्तु:
(मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
इन्द्राग्निभ्याम्by/with Indra and Agni
इन्द्राग्निभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootइन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)
अवdown, away
अव:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/निपात)
बाधामहेwe repel / we drive away
बाधामहे:
(मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootबाध् (धातु)
तान्them
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
वसवःthe Vasus
वसवः:
Kartā
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
रुद्राःthe Rudras
रुद्राः:
Kartā
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
आदित्याःthe Ādityas
आदित्याः:
Kartā
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
उपरिस्पृशम्one who touches from above / an overreacher
उपरिस्पृशम्:
Karma
TypeAdjective (participial compound)
Rootउपरि (अव्यय) + स्पृश् (धातु) → स्पृश (कृदन्त-प्रातिपदिक)
उग्रंfierce
उग्रं:
Karma
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
चेतारम्planner, instigator
चेतारम्:
Karma
TypeNoun
Rootचेतृ (प्रातिपदिक; √चित् ‘to perceive/plan’)
अधिराजम्overlord, paramount ruler
अधिराजम्:
Karma
TypeNoun
Rootअधिराज (प्रातिपदिक)
अक्रन्they made / rendered
अक्रन्:
(मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Entities Mentioned
I
Indrāgnī (Indra and Agni)V
VasusR
RudrasĀ
ĀdityasRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes