Mantra 63
Rishi: Not explicit in the excerpt; transmitted within the Vājasaneyin Adhvaryu corpus
Devata: Svadhiti (consecrated implement) under Rudra/Śiva’s auspicious governance
Chandas: Yajus (ritual prose-formula)
Samhita Patha (Devanagari)
शि॒वो नामा॑सि॒ स्वधि॑तिस्ते पि॒ता नम॑स्ते अस्तु॒ मा मा॑ हिᳪसीः । नि व॑र्तयाम्यायु॑षे॒ऽन्नाद्या॑य॒ प्रजन॑नाय रा॒यस्पोषा॑य सुप्रजा॒स्त्वाय॑ सु॒वीर्या॑य
Transliteration
śivó nā́māsi svádhitiṣ te pitā́ námas te astu mā́ mā́ hiṃsīḥ | ní vartayāmy ā́yuṣe ’nnā́dyāya prajánanāya rāyás-poṣāya suprájās-tv ā́ya suvī́ryāya
Translation
Auspicious by name art thou; thine is the axe, thy father: homage be to thee—injure me not! I turn it aside for life, for sustenance, for procreation, for increase of wealth, for the state of good offspring, for goodly vigour.
Padapatha (Word Analysis)
शि॒वः । नाम॑ । अ॒सि॒ । स्वधि॑तिः । ते॒ । पि॒ता । नमः॑ । ते॒ । अ॒स्तु॒ । मा । मा॒ । हिᳪसीः । नि । व॒र्त॒या॒मि॒ । आयु॑षे । अ॒न्नाद्या॑य । प्रजन॑नाय । रा॒यः-पोषा॑य । सु॒-प्र॒जा॒स्-त्वाय॑ । सु॒-वीर्या॑य
Word by Word
शिवःauspicious
शिवः:
विशेषणम् (सम्बोधन/विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
नामname
नाम:
विधेय (प्रेडिकेट-नाम)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
स्वधितिःaxe
स्वधितिः:
विधेय (प्रेडिकेट-नाम) / विषय
TypeNoun
Rootस्वधिति (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (genitive: of you/your)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पिताfather
पिता:
विधेय (प्रेडिकेट-नाम)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
नमःsalutation
नमः:
सम्बोधन/उपचार (salutation as utterance)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
तेto you
ते:
सम्प्रदान (to you)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्तुlet it be
अस्तु:
क्रिया (आशीर्लिङ्गार्थ/विधि)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
माdo not
मा:
क्रिया-निषेधक
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
माme
मा:
कर्म (me, object)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिंसीःharm
हिंसीः:
क्रिया
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु)
निdown/away (prefix)
नि:
क्रिया-विशेषक
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग)
वर्तयामिI turn/drive back (set in motion)
वर्तयामि:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु; causative वर्तय-)
आयुषेfor (long) life
आयुषे:
सम्प्रदान (for life/long life)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
अन्नाद्यायfor food, for nourishment
अन्नाद्याय:
सम्प्रदान (for food/edibility)
TypeNoun
Rootअन्नाद्य (प्रातिपदिक)
प्रजननायfor begetting offspring
प्रजननाय:
सम्प्रदान (for procreation)
TypeNoun
Rootप्रजनन (प्रातिपदिक)
रायःof wealth
रायः:
सम्बन्ध (of wealth)
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक; वैदिक ‘रायः’)
पोषायfor prosperity
पोषाय:
सम्प्रदान (for thriving/prosperity)
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक)
सुप्रजास्त्वायfor the state of having good offspring
सुप्रजास्त्वाय:
सम्प्रदान (for good progeny)
TypeNoun
Rootसु-प्रजा-स्त्व (प्रातिपदिक; ‘सुप्रजास्त्व’ = good-offspring-ness)
सुवीर्यायfor excellent vigor/valor
सुवीर्याय:
सम्प्रदान (for good heroism/strength)
TypeNoun
Rootसु-वीर्य (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ś
Śiva (Rudra as auspiciousness)S
Svadhiti (consecrated axe/hatchet)P
PrajāpatiRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes