Mantra 10
Rishi: Vājasaneyin ritual tradition (protective formula-series; r̥ṣi not foregrounded in Saṃhitā usage)
Devata: Indeterminate collective ‘vājinaḥ’ (victorious divine powers); functionally rakṣoghna
Chandas: Triṣṭubh (by syntactic and metrical profile)
Samhita Patha (Devanagari)
शं नो॑ भवन्तु वा॒जिनो॒ हवे॑षु दे॒वता॑ता मि॒तद्र॑वः स्व॒र्काः । ज॒म्भय॒न्तोऽहिं॒ वृक॒ᳪ रक्षा॑ᳪसि॒ सने॑म्य॒स्मद्यु॑यव॒न्नमी॑वाः
Transliteration
śáṃ no bhavantu vājíno háveṣu devátātā mitádravāḥ svarkā́ḥ | jambháyanto' hím vṛ́kaṃ rákṣāṃsi sáne my asmád yuyaván amī́vāḥ
Translation
May the prize-winning powers be for our weal at the invocations—godlike, of measured course, and heaven-bright; crushing the serpent, the wolf, the demons, may they win, and from us drive away diseases.
Padapatha (Word Analysis)
शम् । नः । भ॒व॒न्तु॒ । वा॒जिनः॑ । हवे॑षु । दे॒वता॑ता । मि॒त-द्र॑वः । स्व॒र्काः । ज॒म्भय॑न्तः । अ॒हिम् । वृक॑म् । रक्षा॑ᳪसि । सने॑मि । अ॒स्मत् । यु॒य॒व॒न् । अमी॑वाः
Word by Word
शम्well; auspiciously
शम्:
विशेषण-भाव (सम्बोधन/आशीर्वाद-वाक्ये)
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय-प्रातिपदिक) / √शम् (शमुँ) ‘शमने’ (अर्थ-आधार)
नःfor us / to us
नः:
Sampradāna (हित-लाभार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
भवन्तुmay they be / become
भवन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (भव) ‘सत्तायाम्’
वाजिनःthe prize-winning/strong ones; racers (vigorous beings)
वाजिनः:
Kartā (भवन्तु इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
हवेषुin the invocations / at the calls (rites)
हवेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootहव (प्रातिपदिक) / हविस्-सम्बद्ध ‘हव’ (आह्वान/हवनीय-प्रसङ्ग)
देवताताdivine favor / divine presence
देवताता:
Kartā (भवन्तु इत्यस्य; ‘देवताता’ = देवतासम्बन्धी शुभता)
TypeNoun (abstract) / Adjective
Rootदेवताता (प्रातिपदिक; देवता-भाव/देवतासम्बन्धः)
मितद्रवःof measured/steady course; restrained in running
मितद्रवः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective
Rootमित-द्रव (प्रातिपदिक; ‘मित’ + ‘द्रव’)
स्वर्काःheaven-winning; radiant/glorious
स्वर्काः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective/Noun
Rootस्वर्क (प्रातिपदिक; स्वः-र्क/स्वर्-सम्बद्ध ‘स्वर्ग्य-दीप्ति/कीर्ति’)
जम्भयन्तःcrushing; destroying
जम्भयन्तः:
Kartā (अनुवर्तते—वाजिनः/ते)
TypeVerb (participle)
Root√जम्भ् (जम्भ) ‘जम्भने/विनाशने’
अहिम्the serpent
अहिम्:
Karma (जम्भयन्तः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
वृकम्the wolf
वृकम्:
Karma (जम्भयन्तः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवृक (प्रातिपदिक)
रक्षांसिthe demons / harmful spirits
रक्षांसि:
Karma (जम्भयन्तः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
सनेमिmay I win / may I obtain
सनेमि:
क्रिया (आशीर्वचन)
TypeVerb
Root√सन् (सन) ‘लाभे/प्राप्तौ’
अस्मत्from us
अस्मत्:
Apādāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
युयवन्drive away! remove!
युयवन्:
क्रिया (प्रार्थना)
TypeVerb
Root√यु (यु) ‘वियोगे/अपसारणे’ (युयव्-आदेशः)
अमीवाःdiseases; afflictions
अमीवाः:
Kartā (युयवन् इत्यस्य—याः अपसार्यन्ताम्) / अथवा कर्म (युयवन्—अमीवाः अपसारयत)
TypeNoun
Rootअमीव (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
Vājinaḥ (victorious prize-winning powers)D
Devatātā (godlike/divine nature)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes