Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 34

प्रणवविभागः—वेदस्वरूपत्वं लिङ्गे च प्रतिष्ठा

The Division of Oṃ, Its Vedic Forms, and Its Placement in the Liṅga

Devanagari script

यस्माद्गरीयसी तस्माद्विश्वं व्याप्तमथर्वणात् । ऋग्वेदः पुनराहेदं जाग्रद्रूपं मयोच्यते

Transliteration

yasmādgarīyasī tasmādviśvaṃ vyāptamatharvaṇāt | ṛgvedaḥ punarāhedaṃ jāgradrūpaṃ mayocyate

Translation

چونکہ یہ سب سے زیادہ گراں قدر اور بلند ہے، اس لیے اتھرو وید سارے جہان میں پھیلا ہوا ہے۔ پھر رِگ وید کہتا ہے—یہ میرے کہنے سے حالتِ بیداری (جاگرت) کی صورت ہے۔

Word by Word

• यस्मात्: because/from which
• यस्मात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (relative), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन

• गरीयसी: greater / more weighty
• गरीयसी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गरीयस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक-विशेषण)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; तुलनात्मक (comparative)

• तस्मात्: therefore / from that
• तस्मात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन

• विश्वम्: the universe
• विश्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

• व्याप्तम्: pervaded
• व्याप्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्याप् (धातु) → व्याप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; भूतकृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विश्वम् इति विशेषण

• अथर्वणात्: from/through Atharvan (Atharva-veda)
• अथर्वणात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: अथर्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन

• ऋग्वेदः: the Ṛgveda
• ऋग्वेदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋक् (प्रातिपदिक) + वेद (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ऋचां वेदः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Prakara (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• आह: said
• आह: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह्/ब्रू (धातु; परोक्षभूत)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• जाग्रत्-रूपम्: the waking-form/state
• जाग्रत्-रूपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जाग्रत् (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (जाग्रतः रूपम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

• उच्यते: is said / is called
• उच्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Īśāna

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It links Vedic revelation with the yogic analysis of consciousness, identifying “jāgrat” (wakefulness) as a definable spiritual mode and presenting Veda as pervading reality—supporting Shaiva Siddhanta’s view that true knowledge leads the bound soul (paśu) toward Shiva (Pati).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By framing Veda as all-pervading and authoritative, it supports scriptural worship (āgama-veda-sammata) of Shiva—where Saguna forms like the Linga are approached through revealed sound, meaning, and disciplined awareness beginning from the waking state.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is mindful japa and contemplation in the waking state—reciting Shiva-mantras with alert awareness (jāgrat-smṛti). If following Purāṇic Shaiva practice, combine mantra-japa with Tripuṇḍra (bhasma) and Rudrākṣa as supports for steadiness and purity.