Home›Shiva Purana›Vayaviya Samhita›Uttara Bhaga›Adhyaya 3›Shloka 25
←Previous Verse
Next Verse→

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 25

शिवस्य विश्वव्याप्तिः—अष्टमूर्तिः पञ्चब्रह्म च | Śiva’s Cosmic Pervasion: Aṣṭamūrti and the Pañcabrahma Forms

Devanagari script

सर्वात्मनामधिष्ठात्री सर्वक्षेत्रनिवासिनी । मूर्तिः पशुपतेर्ज्ञेया पशुपाशनिकृंतनी । दीपयंती जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वया । ईशानाख्यमहेशस्य मूर्तिर्दिवि विसर्पति

Transliteration

sarvātmanāmadhiṣṭhātrī sarvakṣetranivāsinī | mūrtiḥ paśupaterjñeyā paśupāśanikṛṃtanī | dīpayaṃtī jagatsarvaṃ divākarasamāhvayā | īśānākhyamaheśasya mūrtirdivi visarpati

Translation

وہ تمام جسم دار جانوں کی ادھِشٹھاتری قوت اور ہر کشتَر میں بسنے والی ہے۔ وہی پشوپتی کی مورتی ہے جو پشو کے پاش بندھن کاٹنے والی ہے۔ ‘دیواکر’ کے نام سے وہ سارے جگت کو روشن کرتی ہے؛ اور مہیشور کی ‘ایشان’ نامی یہی مورتی آسمانوں میں پھیل کر درخشاں ہوتی ہے۔

Word by Word
सर्वात्मनाम्of all selves/beings
सर्वात्मनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसर्व-आत्मन् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; ‘सर्वेषाम् आत्मनाम्’ (genitive plural)
अधिष्ठात्रीthe presiding ruler
अधिष्ठात्री:
कर्ता (कर्तृ/Subject)
TypeNoun
Rootअधि-स्था (धातु) + तृ (कृदन्त प्रत्यय) → अधिष्ठातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तृ-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक (agent noun)
सर्वक्षेत्रनिवासिनीdweller in all regions/fields
सर्वक्षेत्रनिवासिनी:
कर्ता (कर्तृ/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootसर्व-क्षेत्र-निवासिन् (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सर्वेषु क्षेत्रेषु निवसति’ (one who dwells in all fields/places)
मूर्तिःform/manifestation
मूर्तिः:
कर्ता (कर्तृ/Subject)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पशुपतेःof Paśupati
पशुपतेः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive)
TypeNoun
Rootपशुपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
ज्ञेयाto be known (as)
ज्ञेया:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त) → ज्ञेय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त कर्मणि/भावे ‘to be known’ (gerundive)
पशुपाशनिकृंतनीcutter of the bonds of creatures
पशुपाशनिकृंतनी:
कर्ता (कर्तृ/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootपशु-पाश-नि-कृन्तनिन् (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘पशूनां पाशान् निकृन्तयति’ (cutter of bonds of beings)
दीपयन्तीilluminating
दीपयन्ती:
कर्ता (कर्तृ/Subject; participial)
TypeVerb
Rootदीप्/दीपय् (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ/Present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी अर्थः
जगत्the world
जगत्:
कर्म (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
सर्वम्entire
सर्वम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘जगत्’ इत्यस्य विशेषणम्
दिवाकरसमाह्वयाby the name ‘Divākara’ (Sun)
दिवाकरसमाह्वया:
करण (करण/Instrument; name/epithet)
TypeNoun
Rootदिवाकर-समाह्वय (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; ‘दिवाकर’ इति समाह्वयः (name) यस्याः—instrumental ‘by the name’
ईशानाख्यcalled ‘Īśāna’
ईशानाख्य:
सम्बन्ध-विशेषण (Qualifier within genitive phrase)
TypeAdjective
Rootईशान-आख्य (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘ईशान’ इति आख्या यस्य (named Īśāna); ‘महेशस्य’ इत्यस्य विशेषणम्
महेशस्यof Maheśa
महेशस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive)
TypeNoun
Rootमहेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
मूर्तिःthe form
मूर्तिः:
कर्ता (कर्तृ/Subject)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दिविin heaven
दिवि:
अधिकरण (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; सप्तमी-अर्थे (locative sense) ‘in heaven’
विसर्पतिspreads/moves about
विसर्पति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवि-सृप् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
Speaker

Suta Goswami (narrating the Vāyavīya teaching to the sages at Naimisharanya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Īśāna

Shakti Dimension

Shakti Form: Gaurī

Role: liberating

Cosmic Context

Cosmic Event: Solar/Divākara principle as cosmic illumination (aṣṭamūrti mapping)

Characters & Entities
S
Shiva

FAQs

It teaches the Shaiva Siddhanta frame of Pati (Shiva) as the supreme Lord who, through His manifest power, presides within all beings and severs the soul’s bondage (pāśa), granting illumination and liberation.

By describing Īśāna/Divākara as a “mūrti” (manifest form) that pervades the heavens and illumines the cosmos, the verse supports Saguna worship—approaching Shiva through a perceivable form (including the Linga) while recognizing His indwelling lordship in all kṣetras.

Meditate on Īśāna as the inner ruler and cosmic illuminator, and pair it with japa of the Panchākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) as a discipline aimed at cutting pāśas (bondages) such as ignorance and karmic limitation.

←Previous Verse
Next Verse→