Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 21

शिवस्य विश्वव्याप्तिः—अष्टमूर्तिः पञ्चब्रह्म च | Śiva’s Cosmic Pervasion: Aṣṭamūrti and the Pañcabrahma Forms

संजीवनं समस्तस्य जगतस्सलिलात्मिका । भावीति गीयते मूर्तिभवस्य परमात्मनः । बहिरंतर्गता विश्वं व्याप्य तेजोमयी शुभा । रौद्री रुद्राव्यया मूर्तिरास्थिता घोररूपिणी

saṃjīvanaṃ samastasya jagatassalilātmikā | bhāvīti gīyate mūrtibhavasya paramātmanaḥ | bahiraṃtargatā viśvaṃ vyāpya tejomayī śubhā | raudrī rudrāvyayā mūrtirāsthitā ghorarūpiṇī

وہ تمام کائنات کی حیات بخش قوت ہے، آب کی فطرت والی۔ اسی لیے اسے ‘بھاوِی’ کہہ کر گایا جاتا ہے—وہی پرماتما کی ظاہر کرنے والی شکتی جو صورتیں پیدا کرتی ہے۔ وہ باہر اور اندر سارے جگت میں پھیلی ہوئی، نورانی اور مبارک ہے؛ رُدر کی لازوال رَودری مُورت بن کر ہیبت ناک روپ میں قائم ہے۔

saṃjīvanamrevivification; life-giving (power)
saṃjīvanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃjīvana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
samastasyaof the entire
samastasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootsamasta (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुंसक), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन)
jagataḥof the world
jagataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन)
salila-ātmikāhaving water as its essence
salila-ātmikā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsalila (प्रातिपदिक) + ātmikā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुषः (salilasya ātmikā)
bhāvīthe future (one); that which is to be
bhāvī:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootbhāvin (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-प्रयोगः)
gīyateis sung; is praised
gīyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootgai (गै/गाय् धातु)
FormPresent tense (लट्), Passive voice (कर्मणि प्रयोग), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
mūrti-bhavasyaof the origin/source of forms
mūrti-bhavasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootmūrti (प्रातिपदिक) + bhava (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुषः (mūrteḥ bhavaḥ)
paramātmanaḥof the Supreme Self
paramātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootparamātman (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन); कर्मधारयः (paramaḥ ātmā)
bahiḥ-antargatāpervading outside and inside
bahiḥ-antargatā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbahiḥ (अव्यय) + antargata (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); अव्ययीभावः (bahiḥ + antargatā = ‘gone outside and inside’)
viśvamthe universe
viśvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootviśva (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
vyāpyahaving pervaded
vyāpya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootvyāp (व्याप् धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), ‘having pervaded’
tejo-mayīconsisting of radiance
tejo-mayī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottejas (प्रातिपदिक) + maya (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); तद्धितान्त-समासः (tejas + maya = ‘made of’)
śubhāauspicious
śubhā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśubha (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
raudrīfierce; of Rudra
raudrī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootraudrī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
rudra-avyayāimperishable of Rudra
rudra-avyayā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootrudra (प्रातिपदिक) + avyaya (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुषः (rudrasya avyayā)
mūrtiḥform; manifestation
mūrtiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmūrti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
āsthitāhas assumed; has taken (a state)
āsthitā:
Kriyā (क्रिया/participial predicate)
TypeVerb
Rootā-√sthā (स्था धातु)
FormPast active participle (क्त/कृदन्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
ghora-rūpiṇīhaving a terrible form
ghora-rūpiṇī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootghora (प्रातिपदिक) + rūpiṇī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); कर्मधारयः (ghoraṃ rūpaṃ yasyāḥ)

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Rudra

Type: stotra

Shakti Form: Durgā

Role: nurturing

Offering: dhupa

S
Shiva
R
Rudra
R
Rudra-Shakti (Roudri/Rudra)

FAQs

It identifies Rudra’s Śakti as the cosmic power that both sustains life (as the watery essence) and manifests as fierce radiance, teaching that the Supreme (Pati) pervades the universe through his inseparable power.

Linga-worship contemplates Shiva as the formless Supreme who becomes accessible through form; this verse explains that the Supreme manifests and pervades as tejas (radiant presence) together with Rudrā/Śakti, supporting Saguna contemplation without denying the transcendent Pati.

A practical takeaway is tejas-dhyāna: meditate on Shiva’s luminous presence within and without while reciting the Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya), recognizing Rudra-Śakti as the pervading, purifying power.