Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 18

अग्निकार्य-होमविधिः

Agnikārya and Homa Procedure

Devanagari script

स्वसूत्रोक्तक्रमात्कुर्यान्मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् । शिवमूर्तिं समभ्यर्च्य ततो दक्षिणपार्श्वतः

Transliteration

svasūtroktakramātkuryānmūlamantreṇa mantravit | śivamūrtiṃ samabhyarcya tato dakṣiṇapārśvataḥ

Translation

اپنے اپنے سُوتر میں مذکور ترتیب کے مطابق منتر وِد کو مُول منتر سے پوجا کرنی چاہیے۔ شیو مُورتی کی بخوبی ارچنا کرکے، پھر اس کے بعد دائیں (جنوبی) پہلو کی طرف بڑھے۔

Word by Word

• स्व-सूत्र-उक्त-क्रमात्: according to the sequence stated in one’s own sūtra
• स्व-सूत्र-उक्त-क्रमात्: Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + सूत्र (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त) + क्रम (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘स्वसूत्रे उक्तः क्रमः’ तस्मात्)

• कुर्यात्: should do/perform
• कुर्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मूल-मन्त्रेण: with the root-mantra
• मूल-मन्त्रेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक) + मन्त्र (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (मूलः मन्त्रः)

• मन्त्र-वित्: the knower of mantras
• मन्त्र-वित्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक) + विद् (प्रातिपदिक; ‘knower’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (मन्त्रान् वेत्ति इति)

• शिव-मूर्तिम्: Śiva’s image/form
• शिव-मूर्तिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (शिवस्य मूर्तिः)

• समभ्यर्च्य: having worshipped
• समभ्यर्च्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-अभि-√अर्च् (धातु) → समभ्यर्च्य (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया (having worshipped)

• ततः: then/thereafter
• ततः: Desha-Kala (देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) — क्रम/अनन्तरार्थे ‘then/thereafter’

• दक्षिण-पार्श्वतः: on/from the right side
• दक्षिण-पार्श्वतः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक) + पार्श्व (प्रातिपदिक) + तः (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्यय (adverb) — दिशार्थे/स्थानार्थे ‘from/on the right side’

Speaker

Suta Goswami (narrating to the sages of Naimisharanya, as typical of Purāṇic transmission in the Vāyavīya discourse)

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It emphasizes disciplined, authorized worship: when devotion is guided by right method (sūtra-krama) and empowered by the root-mantra, the devotee approaches Śiva in a pure, focused way—supporting inner purification and readiness for Śiva’s grace.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By explicitly mentioning “Śiva-mūrti” and mantra-based worship, it supports Saguna upāsanā—approaching Śiva through a consecrated form (including liṅga or icon) with the mūla-mantra, which steadies the mind and sanctifies the act of pūjā.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Perform pūjā in the prescribed order using the mūla-mantra (commonly understood in Shaiva practice as the Pañcākṣarī, ‘Om Namaḥ Śivāya’), and observe auspicious right-side movement/positioning after offering worship.