Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 29

न्यासत्रैविध्य-भूतशुद्धि-प्रक्रिया

Threefold Nyāsa and the Procedure of Elemental Purification

Devanagari script

यकरादिसकारांतान्न्यसेत्सप्तसु धातुषु । हंकारं हृदयस्यांतः क्षकारं भ्रूयुगांतरे । एवं वर्णान्प्रविन्यस्य पञ्चाशद्रुद्रवर्त्मना । अंगवक्त्रकलाभेदात्पञ्च ब्रह्माणि विन्यसेत्

Transliteration

yakarādisakārāṃtānnyasetsaptasu dhātuṣu | haṃkāraṃ hṛdayasyāṃtaḥ kṣakāraṃ bhrūyugāṃtare | evaṃ varṇānpravinyasya pañcāśadrudravartmanā | aṃgavaktrakalābhedātpañca brahmāṇi vinyaset

Translation

‘ی’ سے ‘س’ تک کے حروف کا نیاس سات دھاتؤں میں کرو۔ ‘ہں’کار کو دل کے اندر اور ‘کش’کار کو دونوں بھنوؤں کے درمیان رکھو۔ یوں پچاس آوازوں کے رُدر-پथ میں حروف کو درست طور پر قائم کرکے، اَنگ کے فرق، چہروں کے فرق اور کَلا کے فرق کے مطابق پنچ برہمنوں کا بھی نیاس کرو۔

Word by Word

• यकर-आदि-सकार-अन्तान्: (letters) beginning with ya and ending with sa
• यकर-आदि-सकार-अन्तान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: यकार + आदि + सकार + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; 'यकारादयः ... सकारान्ताः' इति समाहारः

• न्यसेत्: should place
• न्यसेत्: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: नि- अस्/न्यस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सप्तसु: in seven
• सप्तसु: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; (धातुषु इति विशेषण)

• धातुषु: in the bodily constituents (dhātus)
• धातुषु: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: धातु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• हंकारम्: the letter 'haṃ'
• हंकारम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: हंकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• हृदयस्य: of the heart
• हृदयस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अन्तः: inside
• अन्तः: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तः (अव्यय)
• Form: देशार्थक-अव्यय (inside/within)

• क्षकारम्: the letter 'kṣa'
• क्षकारम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: क्षकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भ्रूयुग-अन्तरे: between the two eyebrows
• भ्रूयुग-अन्तरे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: भ्रू + युग + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; 'भ्रुवोः युगस्य अन्तरे'

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारार्थक-अव्यय (thus)

• वर्णान्: letters/sounds
• वर्णान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• प्रविन्यस्य: having placed properly
• प्रविन्यस्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-वि-नि- अस्/न्यस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund): 'having duly placed'

• पञ्चाशत्-रुद्र-वर्त्मना: by the path of the fifty Rudras (i.e., letters)
• पञ्चाशत्-रुद्र-वर्त्मना: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पञ्चाशत् + रुद्र + वर्त्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (वर्त्मन्), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; 'रुद्रस्य वर्त्मना' इति; पञ्चाशत् (50) विशेषण

• अङ्ग-वक्त्र-कला-भेदात्: from the division of limbs, faces, and kalās
• अङ्ग-वक्त्र-कला-भेदात्: Hetu (हेतु/Cause)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग + वक्त्र + कला + भेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; 'अङ्गस्य वक्त्रस्य कलायाः भेदात्' (from the differentiation)

• पञ्च: five
• पञ्च: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्ययवत् संख्याविशेषण; (ब्रह्माणि इति विशेषण)

• ब्रह्माणि: the five Brahmas (aspects)
• ब्रह्माणि: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• विन्यसेत्: should place
• विन्यसेत्: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: वि-नि- अस्/न्यस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Type: panchakshara

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva
• Rudra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches inner worship through nyāsa: the body is sanctified as Śiva’s field by installing sacred sounds, culminating in the pañcabrahma aspects—revealing Pati (Śiva) as the indwelling Lord who liberates the bound soul (paśu) from bondage (pāśa).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Nyāsa internalizes Saguna worship: instead of only external linga-arcana, the devotee installs Śiva’s mantra-forms in heart and brow, treating the body-temple as the living linga-seat where Śiva’s fivefold revelation (pañcabrahma) is contemplated.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

It prescribes varṇa-nyāsa and pañcabrahma-nyāsa: placing letters on the seven dhātus, meditating on ‘ha’ in the heart and ‘kṣa’ at the eyebrow-center (ājñā), then installing the five Brahman aspects as a focused Shaiva mantra-dhyāna practice.