Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 35

शिवाश्रम-नित्यनैमित्तिककर्मविधिः / Śaiva Āśrama-Duties: Daily and Occasional Rites

Morning Purity & Bath Procedure

Devanagari script

तस्मात्त्रिपुण्ड्रमेवैकं लिखेदुद्धूलनं विना । रुद्राक्षान्धारयेद्मूर्ध्नि कंठे श्रोते करे तथा

Transliteration

tasmāttripuṇḍramevaikaṃ likheduddhūlanaṃ vinā | rudrākṣāndhārayedmūrdhni kaṃṭhe śrote kare tathā

Translation

لہٰذا پورے بدن پر بھسم ملے بغیر بھی صرف تری پُنڈْر ہی بنائے۔ اور رُدرाक्ष کے دانے دھارے—سر پر، گلے میں، کانوں میں اور ہاتھوں میں بھی۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम; प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति पञ्चमी-एकवचनरूपं, अव्ययीभावेन हेत्वर्थे (ablatival indeclinable: ‘therefore/from that reason’)

• त्रिपुण्ड्रम्: tripuṇḍra
• त्रिपुण्ड्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि + पुण्ड्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• एव: only/indeed
• एव: Avadhāraṇa (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण-निपात

• एकम्: one (alone)
• एकम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘त्रिपुण्ड्रम्’ इति विशेषण

• लिखेत्: should draw
• लिखेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √लिख् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• उद्धूलनम्: smearing (with ash)
• उद्धूलनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: उद्धूलन (प्रातिपदिक; √धूल् with उद्- उपसर्ग, भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• विना: without
• विना: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: अव्यय, उपपद-निपात (preposition-like indeclinable ‘without’), द्वितीयान्त-सम्बन्धः

• रुद्राक्षान्: rudrākṣa beads
• रुद्राक्षान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्राक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; तत्पुरुषः ‘रुद्रस्य अक्षः’/रुद्रसम्बन्धि बीजम् (rudrākṣa beads)

• धारयेत्: should wear/hold
• धारयेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धृ (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मूर्ध्नि: on the head
• मूर्ध्नि: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• कण्ठे: on the neck
• कण्ठे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• श्रोते: in/on the ear
• श्रोते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्रोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; वैदिक/छान्दस रूप ‘श्रोते’ = ‘श्रोत्रे’ (in the ear)

• करे: on the hand
• करे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• तथा: likewise/also
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारार्थक/समुच्चयार्थक (thus/also)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Rudra

Mantra Metadata

Type: panchakshara

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches the visible and inward alignment with Pati (Shiva) through Shaiva insignia—Tripuṇḍra and Rudrākṣa—signs of devotion, purity, and remembrance that support liberation by loosening bondage (pāśa).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Tripuṇḍra and Rudrākṣa are external aids for Saguna Shiva worship, preparing the devotee for Linga-pūjā by establishing Shaiva identity, reverence, and steadiness of mind focused on Shiva.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Mark the Tripuṇḍra even if full bhasma-smearing is not possible, and wear Rudrākṣa on the head/neck/ears/hands as a constant support for japa, devotion, and mindful remembrance of Shiva.