Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 41

पाशुपतज्ञानप्रश्नः — Inquiry into Pāśupata Knowledge

Paśu–Pāśa–Paśupati

कालाग्न्यादिशिवांतानि भुवनानि सहाधिपैः । ब्रह्मांडान्यप्यसंख्यानि तेषामावरणानि च

kālāgnyādiśivāṃtāni bhuvanāni sahādhipaiḥ | brahmāṃḍānyapyasaṃkhyāni teṣāmāvaraṇāni ca

کالागنی سے لے کر شِو تک سب بھون اپنے اپنے حاکموں سمیت قائم ہیں۔ بے شمار برہمانڈ اور اُن کے غلاف و پردے بھی اسی طرح ہیں۔

कालाग्न्यादिशिवान्तानिbeginning with Kālāgni etc. and ending with Śiva
कालाग्न्यादिशिवान्तानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकालाग्नि + आदि + शिव + अन्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष (kālāgni-ādi ... śiva-anta) ‘ending with Śiva, beginning with Kālāgni etc.’
भुवनानिworlds
भुवनानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सहtogether with
सह:
Sahārtha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहार्थक अव्यय (preposition/adverb: ‘together with’)
अधिपैःwith (their) rulers
अधिपैः:
Sahakāraka (सहकारक/सह)
TypeNoun
Rootअधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
ब्रह्माण्डानिcosmic eggs/universes
ब्रह्माण्डानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (brahmaṇaḥ aṇḍam)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षाबोधक अव्यय (particle: also/even)
असंख्यानिcountless
असंख्यानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअसंख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formषष्ठी, बहुवचन; सर्वनाम-शब्द
आवरणानिenclosures/coverings
आवरणानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआवरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Sthala Purana: Cosmological (brahmāṇḍa) teaching rather than a temple-origin account; mentions Kālāgni as dissolution-fire within the hierarchy of worlds culminating in Śiva.

Significance: Cultivates vairāgya and Śiva-niṣṭhā by contemplating innumerable universes and their coverings as finite within Śiva’s transcendence.

Cosmic Event: kalpa / pralaya implied via Kālāgni (time-fire)

S
Shiva
K
Kālāgni

FAQs

It presents Śiva as the ultimate horizon of all levels of existence: worlds, their rulers, and even innumerable universes are finite structures within His sovereignty, pointing the seeker beyond cosmic magnitude toward liberation under Pati (Śiva).

By describing countless brahmāṇḍas and their coverings as encompassed within the divine order culminating in Śiva, the verse supports Saguna worship—such as Linga-upāsanā—as a concrete doorway to the transcendent Lord who surpasses all cosmic layers.

Contemplate the vastness of creation as contained in Śiva, then steady the mind in japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) while visualizing the Linga as the axis beyond all worlds, cultivating dispassion (vairāgya) and devotion (bhakti).