Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 23

दक्षस्य रुद्रनिन्दा-निमित्तकथनम् / The Cause of Dakṣa’s Censure of Rudra

Devanagari script

धृतमुक्तापरिक्षिप्तं बभार प्रेमनिर्भरा । तच्छत्रमुज्ज्वलं देव्या रुरुचे वदनोपरि

Transliteration

dhṛtamuktāparikṣiptaṃ babhāra premanirbharā | tacchatramujjvalaṃ devyā ruruce vadanopari

Translation

محبت سے لبریز دیوی نے موتیوں کی لڑیوں سے آراستہ اُس روشن چھتر کو سنبھالا۔ وہ چمکتا ہوا چھتر دیوی کے چہرے کے اوپر نہایت دلکش معلوم ہوا۔

Word by Word

• धृत-मुक्ता-परिक्षिप्तम्: encircled with (strings of) pearls held/fastened
• धृत-मुक्ता-परिक्षिप्तम्: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: धृत (धृ धातु + क्त, कृदन्त) + मुक्ता (प्रातिपदिक) + परिक्षिप्त (परि-क्षिप् धातु + क्त, कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (वर्णनात्मक: ‘धृताः मुक्ताः येन परिक्षिप्तम्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘छत्रम्’ इति विशेषण

• बभार: bore, carried
• बभार: Kriyā (क्रिया/Main verb)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रेम-निर्भरा: filled with love
• प्रेम-निर्भरा: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक) + निर्भर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (‘प्रेम्णा निर्भरः’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषण (qualifier of the subject, implied ‘सा’)

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (विशेषण/Determiner)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘छत्रम्’ इति विशेषण

• छत्रम्: parasol
• छत्रम्: Karta (कर्ता/Subject) of ‘रुरुचे’
• Type: Noun
• Root: छत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उज्ज्वलम्: bright, splendid
• उज्ज्वलम्: Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उज्ज्वल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘छत्रम्’ इति विशेषण

• देव्याः: of the goddess
• देव्याः: Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• रुरुचे: shone, was resplendent
• रुरुचे: Kriyā (क्रिया/Main verb)
• Type: Verb
• Root: रुच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• वदन-उपरि: upon/above the face
• वदन-उपरि: Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: वदन (प्रातिपदिक) + उपरि (अव्यय)
• Form: उपरि (अव्यय, स्थानवाचक) + षष्ठीसम्बन्ध; ‘upon the face’

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

Characters & Entities

• Devi (Parvati)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights bhakti as loving, reverent service: the Goddess’s overflowing love manifests as graceful seva, where outer beauty reflects inner devotion and purity of heart.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse supports Saguna devotion—honoring the Divine through tangible symbols of reverence (such as a parasol, ornaments, and royal service), which parallels offering upacāras in Shiva-linga worship.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Adopt upacāra-bhakti in Shiva worship: offer respectful services (light, water, flowers) with a mind “filled with love,” while repeating the Panchakshara mantra—Om Namaḥ Śivāya—as an inner offering.