Shloka 16

तपः–मन्त्रजप–ध्यानविधिः

Protocol of Tapas, Mantra-Japa, and Śiva-Dhyāna

Devanagari script

तदीयः कश्चिदायाति वैरं साधयितुम्पुनः । अथवा च सखा कश्चिद्दुर्योधनहितावहः

Transliteration

tadīyaḥ kaścidāyāti vairaṃ sādhayitumpunaḥ | athavā ca sakhā kaścidduryodhanahitāvahaḥ

Translation

اس کا کوئی ساتھی پھر سے دشمنی نبھانے آ رہا ہے؛ یا دُریودھن کے فائدے کے لیے کام کرنے والا کوئی دوست آ رہا ہوگا۔

Word by Word

• तदीयः: his / belonging to him
• तदीयः: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + ईय (तद्धित)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); तद्धित-विशेषण (possessive adjective)

• कश्चित्: someone
• कश्चित्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); अनिश्चित-प्रत्यय (indefinite pronoun)

• आयाति: comes
• आयाति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: आ-या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• वैरम्: enmity / revenge
• वैरम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वैर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• साधयितुम्: to accomplish / to carry out
• साधयितुम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Verb
• Root: साध् (धातु) + तुमुन् (प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्त (infinitive), क्रियार्थ (purpose)

• पुनः: again
• पुनः: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• अथवा: or else
• अथवा: सम्बन्ध/निपात (Disjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle)

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• सखा: friend
• सखा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• कश्चित्: some
• कश्चित्: विशेषण/कर्ता (Indefinite qualifier)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• दुर्योधनहितावहः: bringing benefit to Duryodhana
• दुर्योधनहितावहः: विशेषण (Adjectival modifier of सखा/कश्चित्)
• Type: Adjective
• Root: दुर्योधन (प्रातिपदिक) + हित (प्रातिपदिक) + आवह (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): दुर्योधनस्य हितम् आवहति इति; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Characters & Entities

• Duryodhana

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights how enmity (vaira) and partisan alliance keep the mind bound to conflict; Shaiva teaching urges turning from such agitation toward Shiva-centered clarity and release from binding passions.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though narrative in tone, it contrasts worldly strategizing with the steadiness cultivated in Saguna Shiva worship—where devotion to the Linga disciplines fear, suspicion, and hostility into calm, dharmic discernment.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

As a practical antidote to hostile thoughts, repeat the Panchakshara mantra (Om Namaḥ Śivāya) with vibhuti (Tripundra) remembrance, cultivating non-reactivity and inner peace.