Shloka 28

उपमन्युकुमारस्य क्षीरार्थ-प्रार्थना तथा शिवप्रसाद-निबन्धनम् | Upamanyu’s Longing for Milk and the Doctrine of Shiva’s Grace

Devanagari script

नन्दीश्वर उवाच । तच्छ्रुत्वा स मुनेः पुत्रो जपन्पञ्चाक्षरम्मनुम् । मन्यमानो धर्मविघ्नम्प्राह तं कर्तुमागतम्

Transliteration

nandīśvara uvāca | tacchrutvā sa muneḥ putro japanpañcākṣarammanum | manyamāno dharmavighnamprāha taṃ kartumāgatam

Translation

نندییشور نے کہا—یہ سن کر مُنی کا بیٹا پانچ اَکشری منتر کا جپ کرتے ہوئے یہ سمجھا کہ ‘یہ دھرم میں رکاوٹ ڈالنے آیا ہے’ اور اس سے مخاطب ہوا۔

Word by Word

• नन्दीश्वरः: Nandīśvara
• नन्दीश्वरः: कर्ता (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी): ‘नन्दिनः ईश्वरः’

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तत्: that
• तत्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund/absolutive), ‘having heard’

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: सम्बन्ध (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• पुत्रः: son
• पुत्रः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जपन्: muttering; reciting
• जपन्: कर्ता-विशेषण (Agent qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: जप् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘while muttering’

• पञ्चाक्षरम्: five-syllabled
• पञ्चाक्षरम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास: ‘पञ्च अक्षराणि यस्य’ (five-syllabled)

• मनुम्: mantra
• मनुम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र/मनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; here ‘manu’ in sense of ‘mantra’

• मन्यमानः: thinking; considering
• मन्यमानः: कर्ता-विशेषण (Agent qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present middle participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; आत्मनेपदी भावः ‘thinking/considering’

• धर्मविघ्नम्: obstacle to dharma
• धर्मविघ्नम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + विघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी): ‘धर्मस्य विघ्नः’

• प्राह: said; spoke
• प्राह: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आह्/अह् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तम्: him
• तम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• कर्तुम्: to do
• कर्तुम्: प्रयोजन (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive), ‘to do/make’

• आगतम्: come; arrived
• आगतम्: कर्म-विशेषण (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘having come’ qualifying तम्

Speaker

Nandishvara (Nandi)

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadashiva

Jyotirlinga Context

Significance: Centers the Pañcākṣarī as the portable ‘tīrtha’ of Śaiva Siddhānta: steady japa protects dharma, repels vighna, and draws anugraha irrespective of place.

Mantra Metadata

Mantra: नमः शिवाय (Namaḥ Śivāya)

Type: panchakshara

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Nandi
• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It shows that steady Panchākṣara-japa anchors the devotee in Śiva (Pati) and sharpens discernment against forces that obstruct dharma, a key Shaiva Siddhanta theme of grace overcoming bonds (pāśa).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The Panchākṣara mantra is a direct Saguna-Siva upāsanā; by japa, the devotee remains connected to Śiva’s accessible form and protection, which is also the spirit of Liṅga-worship—steadfast devotion amid disturbances.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Continuous mantra-japa of the Panchākṣara (commonly “Om Namaḥ Śivāya”), maintaining inward focus even when confronted by distractions or opposition.