Shloka 47

द्विजेश्वरावतारः

The Manifestation of Shiva as Dvijeśvara

Devanagari script

तमीश्वरं पञ्चमुखं त्रिनेत्रं पिनाकिनं चन्द्रकलावतंसम् । प्रलम्बपिंगासुजटाकलापं मध्याह्नसद्भास्करकोटितेजसम्

Transliteration

tamīśvaraṃ pañcamukhaṃ trinetraṃ pinākinaṃ candrakalāvataṃsam | pralambapiṃgāsujaṭākalāpaṃ madhyāhnasadbhāskarakoṭitejasam

Translation

میں نے اُس پرمیشور کو دیکھا—پانچ رُخ والا، تین آنکھوں والا، پیناک دھاری، چاند کی کلا سے مزین؛ لمبی سنہری جٹاؤں والا، اور دوپہر کے کروڑوں سورجوں کے مانند درخشاں۔

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• ईश्वरम्: the Lord
• ईश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• पञ्चमुखम्: five-faced
• पञ्चमुखम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्विगु (pañca mukhāni yasya)

• त्रिनेत्रम्: three-eyed
• त्रिनेत्रम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्विगु (trīṇi netrāṇi yasya)

• पिनाकिनम्: bearer of the Pināka bow
• पिनाकिनम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: पिनाकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तद्धितान्त (possessor)

• चन्द्र: of the moon
• चन्द्र: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)

• कला: digit/phase
• कला: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)

• वतंसम्: crest-ornament
• वतंसम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: वतंस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासान्त पद

• चन्द्रकलावतंसम्: having the moon’s digit as an ornament
• चन्द्रकलावतंसम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र + कला + वतंस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (candrakalāyā vataṃsaḥ / candrakalā-vataṃsaḥ)

• प्रलम्ब: long/hanging
• प्रलम्ब: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: प्रलम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)

• पिङ्ग: tawny/brownish
• पिङ्ग: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: पिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)

• असु: life/breath
• असु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: असु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)

• जटा: matted hair
• जटा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जटा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)

• कलापम्: cluster/tuft
• कलापम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: कलाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासान्त पद

• प्रलम्बपिङ्गासुजटाकलापम्: with a long tawny cluster of matted locks
• प्रलम्बपिङ्गासुजटाकलापम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रलम्ब + पिङ्ग + असु + जटा + कलाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (describing the jaṭā-cluster)

• मध्याह्न: midday
• मध्याह्न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मध्याह्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)

• सत्: bright/shining
• सत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: (समासपूर्वपद) विशेषण; ‘सद्’ = shining/bright (contextual)

• भास्कर: sun
• भास्कर: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)

• कोटि: crore(s)
• कोटि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन/एकवचन (समासपूर्वपद-रूप; intended: ‘of crores’)

• तेजसम्: splendour
• तेजसम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासान्त पद

• मध्याह्नसद्भास्करकोटितेजसम्: with the brilliance of crores of midday suns
• मध्याह्नसद्भास्करकोटितेजसम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्याह्न + सत् + भास्कर + कोटि + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (having splendour like crores of bright midday suns)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Type: stotra

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse presents Saguna Shiva as Īśvara—recognizable through sacred marks (five faces, three eyes, crescent moon, matted locks) and overwhelming tejas—so the devotee’s mind can rest on a concrete divine form and be lifted toward liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Shiva Purana commonly teaches that the formless (Nirguna) is approached through form (Saguna): meditating on Shiva’s iconic attributes culminates in steadiness of devotion, which is also expressed in Linga worship as the all-pervading presence of Pati (the Lord).

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is dhyāna (visual meditation) on Panchamukha Shiva while repeating the Panchākṣarī mantra “Om Namaḥ Śivāya,” contemplating His three-eyed awareness and sun-like radiance as purifying inner darkness.