Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 63

बाणासुरस्य शङ्करस्तुतिः तथा युद्धयाचनम् | Bāṇāsura’s Praise of Śiva and Petition for Battle

Devanagari script

सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । विस्मितोभून्मुनिश्रेष्ठ कन्यायाः श्रुतदूषणः

Transliteration

sanatkumāra uvāca | teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā dānavendro mahābalaḥ | vismitobhūnmuniśreṣṭha kanyāyāḥ śrutadūṣaṇaḥ

Translation

سنتکمار نے کہا—اے بہترین رشی! اُن کی بات سن کر نہایت زورآور دانوؤں کا سردار حیرت میں پڑ گیا، کیونکہ اُس نے اُس کنیا کے بارے میں عیب جوئی کی باتیں سن رکھی تھیں۔

Word by Word

• सनत्कुमारः: Sanatkumāra
• सनत्कुमारः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सनत्कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), बहुवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, विशेषण-रूपेण; द्वितीया एकवचन (वचनम् इति पदस्य विशेषण)

• वचनम्: speech/statement
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive)

• दानवेन्द्रः: lord of the Dānavas
• दानवेन्द्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दानव + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (दानवानाम् इन्द्रः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महाबलः: very strong
• महाबलः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + बल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (महान् बलः यस्य/महाबलः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (दानवेन्द्रस्य)

• विस्मितः: astonished
• विस्मितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विस्मित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• अभूत्: became
• अभूत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/Imperfective past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मुनिश्रेष्ठ: O best of sages
• मुनिश्रेष्ठ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (मुनीनाम् श्रेष्ठः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• कन्यायाः: of the maiden
• कन्यायाः: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन

• श्रुतदूषणः: one who had heard the reproach/defect (about her)
• श्रुतदूषणः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रुत + दूषण (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (श्रुतं दूषणं यस्य/श्रुतदूषणः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (दानवेन्द्रस्य)

Speaker

Sanatkumara

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Characters & Entities

• Sanatkumara
• Danava king
• the maiden (kanyā)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights how hearing blame and distorted reports can shock the mind; Shaiva teaching urges viveka (discernment) and inner steadiness, aligning one’s speech and perception with dharma rather than reacting from agitation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though not explicitly mentioning the Liṅga, the episode reflects a common Shaiva ethic: the devotee anchors the mind in Śiva (Saguna support through mantra and worship) so that praise and blame do not derail right action.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is japa of the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) to stabilize the mind when exposed to slander or disturbing speech, along with mindful restraint of one’s own words (vāg-yama).