Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 1
शुक्रोत्पत्तिः तथा महेश्वरदर्शनम् (Śukra’s Emergence and the Vision of Maheśvara)
सनत्कुमार उवाच । ॐ नमस्ते देवेशाय सुरासुरनम स्कृताय भूतभव्यमहादेवाय हरितपिगललोचनाय बलाय बुद्धिरूपिणे वैयाघ्रवसनच्छदायारणेयाय त्रैलोक्यप्रभवे ईश्वराय हराय हरितनेत्राय युगान्तकरणायानलायगणेशायलोकपालाय महाभुजायमहाहस्ताय शूलिने महादंष्ट्रिणे कालाय महेश्वरायअव्ययाय कालरूपिणे नीलग्रीवाय महोदराय गणाध्यक्षाय सर्वात्मने सर्वभावनाय सर्वगाय मृत्युहंत्रे पारियात्रसुव्रताय ब्रह्मचारिणे वेदान्त गाय तपोंतगाय पशुपतये व्यंगाय शूलपाणये वृषकेतवे हरये जटिने शिखंडिने लकुटिने महायशसे भूतेश्वराय गुहावासिने वीणा पणवतालंबते अमराय दर्शनीयाय बालसूर्यनिभाय श्मशानवासिने भगवते उमापतये अरिन्दमाय भगस्याक्षिपातिने पूष्णोर्दशननाशनाय कूरकर्तकाय पाशहस्ताय प्रलयकालाय उल्कामुखायाग्निकेतवे मुनये दीप्ताय विशांपतये उन्नयते जनकाय चतुर्थकाय लोक सत्तमाय वामदेवाय वाग्दाक्षिण्याय वामतो भिक्षवे भिक्षुरूपिणे जटिने स्वयंजटिलाय शक्रहस्तप्रतिस्तंभकाय वसूनां स्तंभाय क्रतवे क्रतुकराय कालाय मेधाविने मधुकराय चलाय वानस्पत्याय वाजसनेति समाश्रमपूजिताय जगद्धात्रे जगत्कर्त्रे पुरुषाय शाश्वताय ध्रुवाय धर्माध्यक्षाय त्रिवर्त्मने भूतभावनाय त्रिनेत्राय बहुरूपाय सूर्यायुतसमप्रभाय देवाय सर्वतूर्यनिनादिने सर्वबाधाविमोचनाय बंधनाय सर्वधारिणे धर्म्मोत्तमाय पुष्पदंतायापि भागाय मुखाय सर्वहराय हिरण्यश्रवसे द्वारिणे भीमाय भीमपराक्रमाय ओंनमो नमः । सनत्कुमार उवाच । इमं मन्त्रवरं जप्त्वा शुक्रो जठरपंजरात् । निष्क्रान्तो लिंगमार्गेण शंभोश्शुक्रमिवोत्कटम्
sanatkumāra uvāca | oṃ namaste deveśāya surāsuranama skṛtāya bhūtabhavyamahādevāya haritapigalalocanāya balāya buddhirūpiṇe vaiyāghravasanacchadāyāraṇeyāya trailokyaprabhave īśvarāya harāya haritanetrāya yugāntakaraṇāyānalāyagaṇeśāyalokapālāya mahābhujāyamahāhastāya śūline mahādaṃṣṭriṇe kālāya maheśvarāyaavyayāya kālarūpiṇe nīlagrīvāya mahodarāya gaṇādhyakṣāya sarvātmane sarvabhāvanāya sarvagāya mṛtyuhaṃtre pāriyātrasuvratāya brahmacāriṇe vedānta gāya tapoṃtagāya paśupataye vyaṃgāya śūlapāṇaye vṛṣaketave haraye jaṭine śikhaṃḍine lakuṭine mahāyaśase bhūteśvarāya guhāvāsine vīṇā paṇavatālaṃbate amarāya darśanīyāya bālasūryanibhāya śmaśānavāsine bhagavate umāpataye arindamāya bhagasyākṣipātine pūṣṇordaśananāśanāya kūrakartakāya pāśahastāya pralayakālāya ulkāmukhāyāgniketave munaye dīptāya viśāṃpataye unnayate janakāya caturthakāya loka sattamāya vāmadevāya vāgdākṣiṇyāya vāmato bhikṣave bhikṣurūpiṇe jaṭine svayaṃjaṭilāya śakrahastapratistaṃbhakāya vasūnāṃ staṃbhāya kratave kratukarāya kālāya medhāvine madhukarāya calāya vānaspatyāya vājasaneti samāśramapūjitāya jagaddhātre jagatkartre puruṣāya śāśvatāya dhruvāya dharmādhyakṣāya trivartmane bhūtabhāvanāya trinetrāya bahurūpāya sūryāyutasamaprabhāya devāya sarvatūryaninādine sarvabādhāvimocanāya baṃdhanāya sarvadhāriṇe dharmmottamāya puṣpadaṃtāyāpi bhāgāya mukhāya sarvaharāya hiraṇyaśravase dvāriṇe bhīmāya bhīmaparākramāya oṃnamo namaḥ | sanatkumāra uvāca | imaṃ mantravaraṃ japtvā śukro jaṭharapaṃjarāt | niṣkrānto liṃgamārgeṇa śaṃbhośśukramivotkaṭam
سنَتکُمار نے کہا—ॐ! اے دیویشور، جسے دیوتا اور اسور دونوں سجدہ کرتے ہیں، آپ کو نمسکار؛ اے مہادیو، ماضی و مستقبل کے سہارا؛ سبز مائل زرد آنکھوں والے؛ قوتِ محض اور صورتِ عقل؛ ببر کی کھال پہننے والے؛ جنگل میں رہنے والے؛ تینوں لوکوں کے سرچشمہ ایشور؛ سبز آنکھوں والے ہَر؛ یُگ کے انت کا آتشیں کرنے والے؛ گنوں کے ناتھ اور لوک پال؛ عظیم بازو اور عظیم ہاتھ والے؛ شُول دھاری؛ ہیبت ناک دانتوں والے؛ خود کَال، مہیشور؛ اَویَی؛ نیل گریب؛ مہودر؛ گن ادھیکش؛ سب کے آتما؛ سب کو پروان چڑھانے والے؛ ہر جگہ گامزن؛ مرتیو کے ہنتا؛ پارییاتر کے مہاورتی؛ برہمچاری؛ ویدانت کے گائک؛ تپسیا کی چوٹی پر پہنچے ہوئے؛ پشوپتی؛ ویکت و اویکت؛ شُول پाणی؛ وِرشکیتو؛ ہری؛ جٹا دھاری؛ شکھنڈی؛ لکُٹی؛ مہایَش؛ بھوتیشور؛ غار میں بسنے والے؛ وینا، پَنَو اور تال کے نیناد سے آراستہ؛ اَمر؛ دیدنی؛ ابھرتے سورج جیسے؛ شمشان واسی؛ بھگوان، اُماپتی؛ دشمن شکن؛ بھگ کی آنکھیں گرانے والے؛ پُوشن کے دانت توڑنے والے؛ سخت کام کرنے والے؛ پاش ہست؛ پرلے کَال؛ اُلکا مُکھ؛ اگنی کیتو؛ مُنی؛ دیپت؛ وِشام پتی؛ اُونّیتا؛ جنک؛ چَتُرتھ؛ لوک ستّم؛ وام دیو؛ میٹھی و کرم والی گفتار؛ بائیں مارگ کے بھکشو؛ بھکشو روپ؛ سْوَیَنجٹِل؛ شکر کے ہاتھ کو روکنے والے؛ وسوؤں کے ستون؛ کرتو اور کرتوکر؛ کَال؛ میدھاوی؛ مدھوکر؛ چلنے والے؛ وناسپتی کے ناتھ؛ ہر آشرم میں پوجے جانے والے؛ جگت کے دھاتا اور کرتا؛ شاشوت پُرش؛ دھرو؛ دھرم ادھیکش؛ تری ورتمن؛ بھوت بھاون؛ تری نتر؛ بہروپ؛ ہزاروں سورجوں جیسی پرَبھا؛ سب سازوں کی گونج؛ ہر آفت سے چھڑانے والے؛ باندھنے والے اور سب کو تھامنے والے؛ دھرموتّم؛ پُشپ دنت؛ بھاگ؛ خود مُکھ؛ سب کچھ ہر لینے والے؛ ہِرنّیہ شروَس؛ دربان؛ بھیَم؛ بھیَم پراکرم—ॐ نمो نمः! سنَتکُمار نے کہا—اس برتر منتر کا جپ کر کے شُکر پیٹ کے قیدخانے سے نکل آیا؛ لِنگ مارگ سے باہر آیا، گویا شَمبھو کا ہی تیز شُکر ہو۔
Sanatkumara
Tattva Level: pati
Shiva Form: Mahādeva
Sthala Purana: Not a Jyotirliṅga māhātmya; the verse presents a long Śiva-nāma-mantra used for deliverance (Śukra’s release) and highlights the salvific power of Śiva-stuti.
Significance: Frames nāma-japa/stuti as a direct means of śiva-anugraha (grace) that removes ‘bandhana’ (bondage) and ‘bādhā’ (affliction).
Mantra: oṃ namaste deveśāya surāsuranamaskṛtāya ... oṃ namo namaḥ | imaṃ mantravaraṃ japtvā ...
Type: stotra
Shakti Form: Umā
Role: liberating
Cosmic Event: pralaya imagery invoked via epithets like pralayakāla, yugāntakaraṇa (cosmic dissolution-time).
FAQs
This verse presents Śiva as Pati—the supreme Lord who is simultaneously immanent (protector of worlds, many-formed) and transcendent (imperishable, Time itself). Remembering these names is a Shaiva act of surrender that loosens pāśa (bondage) and turns the mind toward liberation.
The hymn praises Saguna Śiva through countless attributes, yet culminates in the narrative of emergence “through the path of the Liṅga,” highlighting the Liṅga as the sacred locus where the formless reality is worshipped in a form accessible to devotion and ritual.
The verse explicitly commends mantra-japa of Śiva’s names (nāma-stuti). Practically, one may chant this stotra (or the Pañcākṣarī, “Oṁ Namaḥ Śivāya”) with inner remembrance, ideally alongside Liṅga-pūjā with bhasma and rudrākṣa as supportive Shaiva disciplines.