Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 2

त्रिपुरदीक्षाविधानम् — Tripura Dīkṣā: Prescriptive Procedure

Chapter on the Ordinance of Initiation

Devanagari script

मुंडिनं म्लानवस्त्रं च गुंफिपात्रसमन्वितम् । दधानं पुंजिकां हस्ते चालयंतं पदेपदे

Transliteration

muṃḍinaṃ mlānavastraṃ ca guṃphipātrasamanvitam | dadhānaṃ puṃjikāṃ haste cālayaṃtaṃ padepade

Translation

انہوں نے ایک منڈا ہوا سر والا آدمی دیکھا، جو پھیکے کپڑے پہنے ہوئے تھا اور سِیا ہوا کاسہ ساتھ لیے تھا؛ ہاتھ میں چھوٹی سی پوٹلی لیے وہ ہر قدم پر اسے ہلاتا ہوا چلتا تھا۔

Word by Word

• मुण्डिनम्: shaven-headed
• मुण्डिनम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मुण्डिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; विशेषणम् (मुनिम्)

• म्लानवस्त्रम्: wearing faded clothes
• म्लानवस्त्रम्: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: म्लान-वस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्; समासः—कर्मधारयः (म्लानं वस्त्रम्)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• गुंफिपात्रसमन्वितम्: provided with a woven vessel
• गुंफिपात्रसमन्वितम्: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुंफि-पात्र-समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (गुंफि-पात्रेण समन्वितम्: endowed with a woven/braided vessel)

• दधानम्: bearing/holding
• दधानम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; मुनिम् विशेषयति

• पुंजिकाम्: a small bundle/heap
• पुंजिकाम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुञ्जिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• हस्ते: in the hand
• हस्ते: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/सप्तमी), एकवचनम्

• चालयन्तम्: causing to move/shaking
• चालयन्तम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Verb
• Root: चल् (धातु) + णिच् (causative) + शतृ (कृदन्त)
• Form: णिजन्त-धातोः वर्तमानकाले कर्तरि शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः (causative present active participle), पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; मुनिम् विशेषयति

• पदे: at (each) step
• पदे: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; पुनरुक्त्या अव्ययीभावार्थः

• पदे: at (each) step
• पदे: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; पुनरुक्ति (pade pade = step by step)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Bhikṣāṭana

Jyotirlinga Context

Sthala Purana: The verse depicts an ascetic/beggar-like figure (bhikṣāṭana motif) rather than a specific jyotirliṅga legend; it functions as a narrative sign of concealed divinity testing beings.

Significance: Contemplation of Śiva’s veiling (tirodhāna) through humble disguise cultivates vairāgya and discernment (viveka) in the devotee.

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights the outward marks of renunciation—simple dress, begging bowl, and minimal possessions—pointing to vairāgya (detachment). In a Shaiva Siddhanta lens, such detachment supports purification of the pashu (bound soul) and prepares it for Shiva-bhakti and grace (anugraha).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By depicting a mendicant-like figure, the text emphasizes humility and surrender—inner dispositions essential for Saguna Shiva worship. Linga-worship is not merely ritual display; it is strengthened when the devotee reduces ego and clinging, approaching Shiva with simplicity and reverence.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The implied takeaway is disciplined simplicity: keep possessions minimal, steady the mind, and practice daily Shiva-remembrance—especially japa of the Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya) with a humble, non-ostentatious attitude.