Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 21

वृन्दायाः दुष्स्वप्न-दर्शनं तथा पातिव्रत्य-भङ्गोपक्रमः / Vṛndā’s Ominous Dreams and the Prelude to the Breach of Chastity

Devanagari script

सनत्कुमार उवाच । मुनिस्तद्वाक्यमाकर्ण्य मौनकपटमास्थितः । कर्त्तुं स्वार्थं विधानज्ञः कृपयोर्द्ध्वमवैक्षत

Transliteration

sanatkumāra uvāca | munistadvākyamākarṇya maunakapaṭamāsthitaḥ | karttuṃ svārthaṃ vidhānajñaḥ kṛpayorddhvamavaikṣata

Translation

سنَتکُمار نے کہا: اس کی بات سن کر مُنی نے فریب آمیز خاموشی اختیار کی۔ تدبیروں کا جاننے والا، اپنا مقصد پورا کرنے کے لیے، گویا رحم کے ساتھ اوپر کی طرف دیکھنے لگا۔

Word by Word

• सनत्कुमारः: Sanatkumāra
• सनत्कुमारः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सनत्कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वाक्यम्)

• वाक्यम्: statement, words
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + कर्ण्/श्रु (धात्वर्थ) → आकर्ण्य
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having heard)

• मौन-कपटम्: a pretense of silence
• मौन-कपटम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मौन (प्रातिपदिक) + कपट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (कपटं मौनरूपम्)

• आस्थितः: assumed/adopted
• आस्थितः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ + स्था (धातु) → आस्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• कर्तुम्: to do
• कर्तुम्: Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कर्तुम्
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थक (to do)

• स्वार्थम्: his own purpose
• स्वार्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य अर्थः)

• विधान-ज्ञः: knower of proper procedure
• विधान-ज्ञः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विधान (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विधानस्य ज्ञः); विशेषणम् (मुनिः)

• कृपया: with compassion
• कृपया: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• ऊर्ध्वम्: upwards
• ऊर्ध्वम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ऊर्ध्वम् (अव्यय)
• Form: दिशावाचक-अव्यय (adverb: upward)

• अवैक्षत: looked (upon)
• अवैक्षत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + ईक्ष् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

Speaker

Sanatkumara

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Characters & Entities

• Sanatkumara
• Muni

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It warns that outer signs like silence or compassion can be used as a disguise; Shaiva ethics values inner purity (bhāva-śuddhi) and truthful intention aligned with Dharma and devotion to Shiva.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga-worship emphasizes sincerity and inner reverence; this verse contrasts genuine devotion with performative virtue, implying that Saguna Shiva devotion should be free from self-serving motives.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice truthful mauna (disciplined silence) with mantra-japa—especially the Panchākṣarī ‘Om Namaḥ Śivāya’—as inner sādhanā, not as a social mask; cultivate compassion as a real vow rather than a display.