Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 56

राहोर्विमोचनानन्तरं जलन्धरस्य सैन्योद्योगः — Rahu’s Aftermath and Jalandhara’s Mobilization

Devanagari script

विद्रुतं भार्गवं दृष्ट्वा दैत्यसैन्यगणास्तथा । प्रम्लानवदना युद्धान्निर्जग्मुर्युद्धदुर्मदाः

Transliteration

vidrutaṃ bhārgavaṃ dṛṣṭvā daityasainyagaṇāstathā | pramlānavadanā yuddhānnirjagmuryuddhadurmadāḥ

Translation

بھارگوَ کو بھاگتا دیکھ کر دَیتّیوں کے لشکر بھی—جو پہلے جنگی غرور کے نشے میں تھے—چہرے مرجھائے، ہمت پژمردہ ہوئی، میدانِ جنگ چھوڑ کر نکل گئے۔

Word by Word

• विद्रुतम्: fled, having run away
• विद्रुतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि√द्रु (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘भागर्वम्’ विशेषणम्

• भार्गवम्: Bhārgava (descendant of Bhṛgu)
• भार्गवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भार्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: √दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• दैत्य-सैन्य-गणाः: groups of the demon-army
• दैत्य-सैन्य-गणाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): दैत्यानां सैन्यस्य गणाः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• तथा: thus, likewise
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• प्रम्लान-वदनाः: with drooping faces, dejected-faced
• प्रम्लान-वदनाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रम्लान (प्रातिपदिक) + वदन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय: प्रम्लानं वदनं येषाम्/येषां ते; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘दैत्यसैन्यगणाः’ विशेषणम्

• युद्धात्: from the battle
• युद्धात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (ablative of separation)

• निर्जग्मुः: went out, departed
• निर्जग्मुः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर् + √गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथम), बहुवचन; परस्मैपदम्

• युद्ध-दुर्मदाः: battle-maddened, arrogant in battle
• युद्ध-दुर्मदाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक) + दुर्मद (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: युद्धे दुर्मदाः (locative sense) / युद्ध-दुर्मदाः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘दैत्यसैन्यगणाः’ विशेषणम्

Speaker

Sūta Gosvāmin (narrating to the sages of Naimiṣāraṇya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Tripurāntaka

Characters & Entities

• Bhārgava
• Daityas

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It shows how adharma rooted in pride is unstable: when the supporting “leader” falters, the war-maddened mind collapses. Shaiva reading turns this into an inner lesson—ego (ahaṅkāra) cannot stand before the higher order upheld by Pati (Śiva).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though the verse is martial, its devotional implication aligns with Saguna Śiva as the protector of dharma: remembrance of Śiva (as Liṅga, the stabilizing center) removes delusion and deflates the daitya-like pride that drives conflict.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is humility through japa: repeat the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya” while observing how pride rises and falls, and apply Tripuṇḍra-bhasma or wear Rudrākṣa as a daily reminder to restrain anger and warlike agitation.