Shloka 3

नारदतपोवर्णनम्

Nārada’s Austerities Described

Devanagari script

तत्राश्रमो महादिव्यो नानाशोभासमन्वितः । तपोर्थं स ययौ तत्र नारदो दिव्यदर्शनः

Transliteration

tatrāśramo mahādivyo nānāśobhāsamanvitaḥ | taporthaṃ sa yayau tatra nārado divyadarśanaḥ

Translation

وہاں ایک نہایت الٰہی آشرم تھا جو طرح طرح کی رونقوں سے آراستہ تھا۔ تپسیا اور سادھنا کے لیے الٰہی بصیرت والے نارَد مُنی وہاں گئے۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• आश्रमः: hermitage
• आश्रमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• महादिव्यः: very divine
• महादिव्यः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा-दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समासः (महान् च दिव्यः च)

• नानाशोभासमन्वितः: endowed with many splendors
• नानाशोभासमन्वितः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नाना-शोभा-समन्वित (प्रातिपदिक; कृदन्त from सम्+अनु+√इ (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘समन्वित’ = ‘endowed’; समासः तत्पुरुषः (नानाभिः शोभाभिः समन्वितः)

• तपः: austerity
• तपः: Karma (कर्म) (उद्देश्य-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘तपः’ (austerity)

• अर्थम्: for the purpose
• अर्थम्: Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; ‘for the sake of’ अर्थे

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• ययौ: went
• ययौ: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दिव्यदर्शनः: of divine vision; having a divine appearance
• दिव्यदर्शनः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य-दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (दिव्यं दर्शनं यस्य / दिव्यं दर्शनम् इव)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Characters & Entities

• Narada

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights that true spiritual progress begins by seeking a sanctified space and undertaking tapas; divine vision (purified perception) arises from disciplined living aligned with Shiva’s grace and dharma.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

A ‘divine hermitage’ implies a consecrated environment suited for Saguna Shiva worship—such as Linga-puja, mantra-japa, and daily observances—through which the mind becomes fit to perceive Shiva’s presence.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The implied practice is tapas supported by mantra-japa (especially Panchakshara), along with purity disciplines; a Shaiva sadhaka may add Tripundra (bhasma) and Rudraksha as aids for steadiness in worship and meditation.