Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 36

संध्याचरित्रवर्णनम् (Sandhyā-caritra-varṇana) — “Account of Sandhyā’s Story”

ब्रह्मोवाच । वसिष्ठ पुत्र गच्छ त्वं संध्यां जातां मनस्विनीम् । तपसे धृतकामां च दीक्षस्वैनां यथा विधि

brahmovāca | vasiṣṭha putra gaccha tvaṃ saṃdhyāṃ jātāṃ manasvinīm | tapase dhṛtakāmāṃ ca dīkṣasvaināṃ yathā vidhi

برہما نے کہا— اے وشیِشٹھ کے فرزند! تم سندھیا کے پاس جاؤ؛ وہ پختہ ارادہ اور مضبوط دل ہو کر تپسیا کا عزم کر چکی ہے۔ مقررہ وِدھی کے مطابق اسے تپودیक्षा عطا کرو۔

ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
वसिष्ठO Vasiṣṭha
वसिष्ठ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
पुत्रO son
पुत्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
गच्छgo
गच्छ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुषार्थे सर्वनाम; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
संध्याम्Sandhyā (the maiden Sandhyā)
संध्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
जाताम्born/come into being
जाताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजात (कृदन्त; √जन्)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; संध्याम् इति विशेषण
मनस्विनीम्intelligent, thoughtful
मनस्विनीम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमनस्विनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; संध्याम् इति विशेषण
तपसेfor austerity
तपसे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
धृतकामाम्having resolved desire/intent (determined)
धृतकामाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधृत (कृदन्त; √धृ) + कामा (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कर्मधारयभावः: ‘धृतः कामः यस्याः सा’); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; संध्याम् इति विशेषण
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दीक्षस्वinitiate (her)
दीक्षस्व:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदीक्ष् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद
एनाम्her
एनाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम (enām = ‘her’)
यथाas, according to
यथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
विधिrule/rite; proper procedure
विधि:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘यथा विधि’ इति अव्ययीभाववत् प्रयोगः

Brahmā

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

B
Brahmā
V
Vasiṣṭha
S
Sandhyā

FAQs

The verse highlights that sincere inner resolve (manas) must be sealed by proper dīkṣā and guided discipline; tapas becomes spiritually fruitful when undertaken according to vidhi under an authorized teacher—supporting purification and steady devotion toward Śiva.

Though the Liṅga is not named here, the Shiva Purana’s framework treats dīkṣā and regulated tapas as preparatory limbs for Saguna Śiva-upāsanā—making the devotee fit for mantra, vrata, and worship that culminate in Śiva’s grace.

It suggests formal initiation (dīkṣā) and undertaking tapas “yathā-vidhi”—i.e., disciplined observances such as mantra-japa, vrata, and regulated conduct under guidance; the verse implies rule-based practice rather than self-willed austerity.